نظام حقوقی دریاچه کاسپین و تحدید حدود مرز دریایی

نوع مقاله : علمی - پژوهشی مستقل

نویسنده

استادیار حقوق، دانشگاه پیام نور، تهران، ایران

چکیده

دولت‌های ساحلی دریاچه کاسپین که بزرگ‌ترین دریاچه جهان است، پس از حدود سه دهه نتوانستند به توافق جامع حقوقی نائل گردند. به همین جهت از منظرگاه حقوقی با نگاه به تحدید حدود مرز دریایی ایران در شمال کشور به ابعاد کنونی این پهنه آبی می‌پردازیم. علت عدم تحدید دقیق مرزی در دریاچه کاسپین، اصرار دولت‌های ساحلی بر مواضع سیاسی خود است. تدوین نظام حقوقی دریاچه کاسپین نیازمند تنش‌زدایی میان کشورها با یکدیگر و تمرکز بر حل این موضوع است. این دولت‌ها باید با تکیه‌بر اصل انصاف و اصل همکاری؛ واقعیت‌های تاریخی و جغرافیایی را بپذیرند و با توجه به پیشینه تاریخی ایران و ساحل طولانی آن؛ برای پیشرفت در تحدید مرزی از کارشناسان حقوقی و فنی جهت مطالعه ریخت‌شناسی و زمین‌شناسی زیر بستر بهره گیرند. هم‌افزایی ایجادشده از مباحثه‌های علمی کارشناسان فنی، زمینه توافق‌های سیاسی و تدوین آن را در چارچوب یک نظام حقوقی منسجم و کامل ایجاد می‌کند. روش پژوهش از منظر هدف توصیفی و ازنظر گردآوری، کتابخانه‌ای و اسنادی با تکیه‌بر مطالعه اسناد، پژوهش‌های انجام‌شده و تحلیل واقعیت‌ها است. این مقاله به بررسی مواضع موجود درباره نظام حقوقی و مشکلات پیرامون با ارائه راهکارهایی برای برون‌رفت از این مسئله پرداخت که به تحدید دقیق حدود مرزی منجر می‌شود. این مقاله با در نظر داشت نظرات متخصصان در آثار پژوهشی و علمی در مقام دستاورد و یافته مقاله معتقد است سیاست ایران در مورد دریاچه کاسپین تأکید بر حل‌وفصل این موضوع از طریق دیوان بین‌الملل دادگستری و یا داوری لاهه (البته با شرط رضایت تمام دولت‌های ساحلی) با تأکید بر حاکمیت 20 درصد از بستر و زیر بستر دریاچه و حق بر کشتیرانی در تمام دریاچه و مخالفت با نظامی شدن آن حتی از سوی کشورهای ساحلی ازجمله تأسیس پایگاه‌های دریایی باشد.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Caspian Lake Legal System and Delimitation of the Maritime Border

نویسنده [English]

  • Mojtab Ansarian
Assistant Professor of Law, Payame Noor University, Tehran, Iran
چکیده [English]

The Caspian littoral states, the largest lake globally, failed to reach a comprehensive legal agreement after nearly three decades. For this reason, we will deal with the current dimensions of this water area from a legal perspective and looking at the delimitation of the Iranian maritime border in the north of the country. The lack of precise demarcation of the Caspian Sea is the insistence of the coastal states on their political positions. Developing a legal system in the Caspian Sea requires de-escalating tensions between countries and resolving this issue. These governments must accept historical and geographical facts based on the principle of fairness and cooperation. To advance the border demarcation, given Iran's historical background and long coastline, use legal and technical experts to study the morphology and geology of the bedrock. The synergism created by the scientific debates of technical experts establishes the ground for political agreements and their formulation within the framework of a coherent and complete legal system. The research method is descriptive from the point of view of the purpose, and in terms of collection, it is a library and documents based on the study of documents, researches done, and analysis of facts. This article examines the existing positions on the legal system and its problems by offering solutions to overcome this issue, which leads to the precise delimitation of borders. The findings of the study indicate that Iran's policy on the Caspian Sea should emphasize the resolution of this issue through the International Court of Justice or Permanent Court of Arbitration‎ based on the rule of 20% of the lake bed and subsoil, the right to sail throughout the lake, and oppose the military even by coastal countries, including the establishment of naval bases.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Caspian Sea
  • Principle of Fairness
  • Principle of Cooperation
  • principle of proportionality
  • Legal System
  1. انصاریان، مجتبی؛ طیبی، سبحان، (1397) تأسیس و جانشینی دولت‌ها، چاپ نخست، تهران: نشر مجد.
  2. انصاریان، مجتبی (1398) حقوق محیط‌زیست، چاپ پنجم، تهران: نشر دانشگاه پیام نور.
  3. فاخته، قربان (1387) تاریخ گیلان پیش و پس از اسلام، چاپ نخست، رشت: نشر فرهنگ ایلیا.
  4. آرایی دونکلا، میثم؛ صیرفی، ساسان؛ کوچ نژاد، عباس (1398) تحدید حدود بستر و زیر بستر دریای خزر با اتکا به اصل انصاف، فصلنامه مطالعات حقوق عمومی، سال 49، شماره 2، صص. 429-409.
  5. یارارشدی، محمد و طیبی، سبحان (1386) بررسی رژیم حقوقی دریاچه مازندران با تأکید بر مواضع حقوقی دول ساحلی، فصلنامه حقوقی عدالت آراء، سال 1، شماره 6 و 7، صص. 21-6.
  6. امیدی، علی (1384) ایجاد منطقه مشترک، راه‌حلی برای برون‌رفت از بن‌بست رژیم حقوقی دریای مازندران، فصلنامه مطالعات آسیای مرکزی و قفقاز، سال 11، شماره 52، صص. 63-39.
  7. جودت، بهجت (1378) مسابقه ژئوپولتیک دریای مازندران، چشم‌اندازی بر هزاره جدید، ترجمه ناصر قبادزاده، فصلنامه مطالعات خاورمیانه، سال 6، شماره 20، صص. 214-195.
  8. خسروی، حسن (1398) چالش‌های حقوق بشری تعاملات دولت چین با مسلمانان شین جیانگ، دو فصلنامه مطالعات حقوق بشر اسلامی، سال 8، شماره 17، صص.25-7.
  9. ساداتیان، جلال (1398) رژیم حقوقی دریای خزر و امنیت ملی جمهوری اسلامی ایران، فصلنامه علمی امنیت ملی، سال 9، شماره 34، صص. 345-311.
  10. شیخ‌الاسلامی، محمدحسن؛ حسینی، محمدحسین؛ شیراوند، صارم (1394) تأثیر نظامی کردن حوزه دریای خزر بر امنیت ملی جمهوری اسلامی ایران، فصلنامه مطالعات آسیای مرکزی و قفقاز، سال 21، شماره 89، صص. 158- 125.
  11. کاریانی، ماریکا (1384) توافق‌های دوجانبه، رهیافت سیاسی جدید برای بهره‌برداری نفتی در دریای مازندران، ترجمه مجتبی دمیرچی‌لو، فصلنامه مطالعات آسیای مرکزی و قفقاز، سال 11، شماره 52، صص. 31-9.
  12. علویان، علی؛ نجفی اسفاد، مرتضی (1398) اصل تناسب در تحدید حدود مناطق دریایی از منظر رویه قضایی بین‌المللی، فصلنامه مطالعات حقوق عمومی، سال 49، شماره 1، صص. 176- 159.
  13. ملکی، ماری؛ جعفری، علی‌اکبر (1397) منابع انرژی و حضور قدرت‌های فرا منطقه‌ای در دریای خزر، دو فصلنامه سیاست و روابط بین‌الملل، سال 2، شماره 3، صص. 47-24.
  14. ممتاز، جمشید (1378) دشواری‌ها و چشم‌اندازهای نظام حقوقی دریای مازندران، ترجمه مرتضی صفری، نشریه اطلاعات سیاسی اقتصادی، سال 31، شماره 124 ـ 123، صص. 69-61.
  15. مولایی، یوسف؛ جانباز، دیان (1395) ژئوپلیتیک و موازنه قدرت در مازندران، فصلنامه مطالعات اوراسیای مرکزی، سال 9، شماره 1، صص. 174-151.
  16. Ascher, William. & Mirovitskaya, Natalia. (2010) The Caspian Sea: A Quest for Environmental Security, edition1, Publisher Kluwer Academic Publishers.
  17. Janusz Pawletta, Barbara. (2020) Legal framework for the interstate cooperation on development and transport of fossil natural resources of the Caspian Sea, Journal of World Energy Law and Business, Vol.13, No.2, pp.169–184.
  18. Janusz Pawletta, Barbara. (2018) Interrelations Between Territorial Delimitation and the Regime of the Use of the Caspian Sea, Springer-Verlag Berlin Heidelberg, Vol. 9, No. 2, pp. 51-73.
  19. Janusz Pawletta, Barbara. (2014) Legal History and the Present State of Use of the Caspian Resource, Springer-Verlag Berlin Heidelberg, Vol.6, No.1, pp.13-31.
  20. Igor Sepastian, Zonn. (2017) Economic and International Legal Dimensions, Springer-Verlag Berlin Heidelberg, Vol.5, No.2, pp.243–256.
  21. Madani, kaveh. & Modabberi, Anahita. (2020) Caspian Sea is eutrophying: the alarming message of satellite data, Environmental Research Letters, 15, No.12, pp.2-12.
  22. Natalia, Mirovitskaya. & William, Ascher. (2000) The Caspian Sea: A Quest for Environmental Security, Springer Netherlands, Vol.43, No.9, pp.42-60.
  23. Pietkiewicz, Michał. (2021) Legal status of Caspian Sea – problem solved, Marine Policy, 123, No.4, pp.34-59.
  24. Sergey, Zhiltsov. & Igor, Zonn. (2016) Oil and Gas Pipelines in the Black-Caspian Seas Region, Springer International Publishing Switzerland, Vol.51, No.2, pp.34-59.