بازآفرینی بافت‌های فرسوده با رویکرد برنامه‌ریزی سناریو مبنا مطالعه موردی: بافت فرسوده شهر مرزی ارومیه

نوع مقاله : مقاله مستخرج از رساله دکتری

نویسندگان

1 . دانشجوی دکترای جغرافیا و برنامه ریزی شهری،واحدتبریز،دانشگاه آزاد اسلامی،تبریز،ایران

2 استادیارگروه جغرافیا و برنامه ریزی شهری،واحدتبریز،دانشگاه آزاد اسلامی،تبریز،ایران

3 استادیار گروه جغرافیا و برنامه ریزی شهری،دانشگاه پیام نور،تهران، ایران

چکیده

استان‌های مرزی نقش بسیار مهمی در توسعه و برقراری امنیت دارند. یکی از مظاهر ناپایداری و ناامنی در سطح شهرها وجود محلات ناکارآمد و فرسوده در مناطق شهری است. بسیاری از این محلات ناکارآمد در شهرهای با قدمت تاریخی که زمانی سرزنده، جذاب و باکیفیت بوده‌اند، به دلایل مختلف دچار افول حیات شهری، اقتصادی و فرهنگی شده‌اند و بر این اساس جذابیت و کیفیت خود را ازدست‌داده‌اند. هم‌زمان با بروز مسائل فوق توجه به بافت‌های قدیمی و فرسوده و رفع ناپایداری آن‌ها، به موضوعی جدی و محوری در شهرها تبدیل‌شده، اما در دنیای کنونی، آشفتگی و تغییرات پرشتاب و مداوم و ظهور مسائل جدید، باعث شده تا برنامه‌ریزی و سیاست‌گذاری‌ها در این حوزه به‌صورت مقطعی و اندک زمانی بتواند معضلات را التیام ببخشد. در شهر مرزی ارومیه نیز سیاست‌های بهسازی و نوسازی بکار گمارده شده نیز عمدتاً سیاست قهری و اقتصادمحور است که چندان به‌صورت سیستمی و آینده‌نگر نبوده به همین دلیل در اجرا چندان موفق نبوده‌اند. بنابراین مرتفع ساختن این مشکلات نیز جز با اندیشیدن تدابیر کلان و اتخاذ رویکردهای نوین میسر نخواهد شد. با عنایت به این امر، در این پژوهش با رویکرد آینده‌پژوهی به شناسایی مهم‌ترین پیشران‌های مؤثر بر بازآفرینی بافت فرسوده شهر ارومیه و تدوین سناریوهای محتمل پرداخته‌شده است. بر اساس نتایج حاصل از تحلیل‌های نرم‌افزار میک مک از مجموع 46 عامل اولیه، 15 عامل به‌عنوان پیشران‌های کلیدی تأثیرگذار به‌دست‌آمده‌اند. همچنین بر اساس تحلیل‌های کمی نرم‌افزار سناریو ویزارد، 5 سناریو قوی 21 سناریو باورکردنی و 920 سناریو ضعیف به‌دست‌آمده است. از این سه دسته سناریو نیز با انجام روایی سناریوها، سناریو باورکردنی محتمل‌ترین سناریو برای بافت فرسوده شهر ارومیه معرفی‌شده است.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Regeneration of Worn-Out Textures with a Scenario-Based Planning Approach Case Study: Worn-Out Textures of Urmia Border City

نویسندگان [English]

  • Leila Rezvani 1
  • hassan ahmadzadeh 2
  • Hassan Houshyar 3
1 Phd Student of Geography and Urban planning,Tabriz branch,Islamic Azad University,Tabriz.Iran
2 Assistant Professor of Department of Geography and Urban planning,Tabriz branch,Islamic Azad University,Tabriz.Iran
3 Assistant Professor of Department of Geography and Urban planning,PNU University,Tehran,Iran
چکیده [English]

Border provinces play a vital role in development and security. One of the manifestations of instability and insecurity in cities is inefficient and worn-out neighborhoods in urban areas. Many of these dysfunctional neighborhoods in historically ancient cities that were once vibrant, attractive, and high-quality have declined in urban, economic, and cultural life for various reasons and have thus lost their charm and quality. Simultaneously with the above issues, paying attention to the old and worn-out textures and eliminating their instability has become a serious and central issue in cities. But in today's world, chaos, rapid change, constant and the emergence of new problems have made planning and policy-making in this area heal the issues on a temporary and short-term basis. In the border city of Urmia, the policies of improvement and modernization applied are mainly coercive, and economy-oriented policies, which have not been very systematic and forward-looking, and therefore have not been very successful in implementation. Therefore, solving these problems will not be possible except by thinking of macro measures and adopting new approaches. Accordingly, in this research, with the futures studies approach, the most important drivers affecting the regeneration of the worn-out textures of Urmia and the development of possible scenarios have been done. Based on the Mick Mac software analysis, out of 46 initial factors, 15 factors have been identified as effective critical drivers. Also, based on the script wizard software, five strong scenarios, 21 plausible scenarios, and 920 weak scenarios have been obtained. From these three categories of scenarios, by performing the validity of the scenarios, plausible scenarios have been introduced as the most probable one for the worn-out texture of Urmia.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Regeneration
  • Worn-out texture
  • Scenario-Based Planning
  • Urmia City
  1. اداره کل مسکن و شهرسازی استان آذربایجان غربی (1395) وزارت راه و شهرسازی، ارومیه.
  2. ایزدفر، الهام؛ ساسان پور، فرزانه؛ تولائی، سیمین؛ سلیمانی، محمد (1399) عوامل کلیدی مؤثر بر آینده بازآفرینی پایدار شهری (مورد پژوهی: بافت ناکارآمد منطقه 14 شهر اصفهان)، کاوش‌های جغرافیایی مناطق بیابانی، دوره 8، شماره 2، صص. 216-187.
  3. ایزدفر، نجمه و رضایی، محمدرضا (1399) شناسایی عوامل کلیدی مؤثر بر بازآفرینی پایدار شهری با رویکرد آینده‌پژوهی (مورد شناسی: بافت ناکارآمد شهر یزد)، جغرافیا و آمایش شهری - منطقه‌ای، دوره 10، شماره 34، صص.130-109.
  4. ایزدفر، نجمه؛ رضایی، محمدرضا؛ سرایی، محمدحسین (1399) شناسایی سناریوهای بافت ناکارآمد شهری بر اساس رویکرد بازآفرینی پایدار در افق 1414 (مطالعه موردی: بافت ناکارآمد شهر یزد)، مطالعات محیطی هفت حصار دوره 9، شماره 34، صص. 64-53.
  5. پوراحمد، احمد؛ حبیبی، کیومرث؛ کشاورز، مهناز (1389) سیر تحول مفهوم شناسی بازآفرینی شهری به‌عنوان رویکردی نو در بافت‌های فرسوده شهری، مطالعات شهر ایرانی اسلامی، دوره 1، شماره 1، صص. 92-73.
  6. حاتمی نژاد، حسین؛ پوراحمد، احمد؛ نصرتی هِشی، مرتضی (1398) آینده‌پژوهی در بافت فرسوده شهری. (مطالعه موردی: ناحیه یک منطقه 9 شهر تهران). فصلنامه اطلاعات جغرافیایی سپهر، دوره 28، شماره 109، صفحات. 55-37.
  7. حاصل نژاد، محمد؛ شمس‌الدینی، علی؛ رضایی، محمدرضا (1398) تحلیلی بر شاخص‌های مؤثر بر احساس عدم امنیت در بافت‌های فرسوده شهری (مطالعه موردی: بافت فرسودەه شهر دوگنبدان)، جغرافیای اجتماعی شهری، دوره 6، شماره 2، صص. 144-129.
  8. داوودی اسرمی، فاطمه (1395) بازآفرینی محلات فرسوده با رویکرد مشارکت مردمی (مطالعه موردی: محله عودلاجان میانی)، پایان‌نامه کارشناسی ارشد گروه شهرسازی، دانشکده هنرهای زیبا، دانشگاه تهران. تهران.
  9. رضایی، محمدرضا؛ ایزدفر، نجمه؛ ایزدفر، الهام (1399) تحلیل عوامل کلیدی مؤثر بر آینده بافت ناکارآمد شهری در افق 1414 (مطالعه موردی: محله اکبرآباد یزد)، فصلنامه چشم‌انداز شهرهای آینده، دوره 1، شماره 1، صص. 89-79.
  10. روستا، مجتبی؛ ابراهیم‌زاده، عیسی؛ ایستگلدی، مصطفی (1396) تحلیل تاب‌آوری کالبدی در برابر زلزله مطالعه موردی؛ بافت فرسوده شهر مرزی زاهدان، جغرافیا و توسعه، شماره 46، صص. 18-1.
  11. روشن‌فکر جوشری، سبحان؛ اسدی، ملک جهان؛ مولایی هشتجین، نصرالله (1399) شناسایی عوامل مؤثر محیطی بر احساس امنیت شهروندان در مجتمع‌های مسکونی مطالعه موردی: شهر مرزی رشت، فصلنامه پژوهشنامه مطالعات مرزی، دوره 8، شماره 3، صص. 99-87.
  12. شاه محمدنژاد، سمیه (1398) ارزیابی نقش سرمایه اجتماعی در بازآفرینی بافت‌های ناکارآمد شهری (مطالعه موردی: محله جورآباد سنندج)، پایان‌نامه کارشناسی ارشد، به راهنمایی کیومرث ایران‌دوست، دانشکده هنر و معماری، دانشگاه کردستان، ایران.
  13. صمدی افشار، سینا و ستارزاده، داریوش (1400) نقش فضاهای بی‌دفاع در افزایش جرائم شهری مطالعه موردی: محلات وکیل‌آباد و حاجی پیرلو شهر مرزی ارومیه، فصلنامه پژوهشنامه مطالعات مرزی، دوره 9، شماره 1، صص. 88-75.
  14. صناعی سهرفروزانی، پریسا (1397) ارزیابی تأثیر پروژه‌های محرک توسعه بر بازآفرینی شهری بافت ناکارآمد (نمونه موردی: پروژه احیا میدان امام علی، منطقه 3 اصفهان)، پایان‌نامه کارشناسی ارشد، به راهنمایی امین زینل همدانی، دانشکده معماری و شهرسازی، موسسه آموزش عالی دانش‌پژوهان، اصفهان، ایران.
  15. طالشی، مصطفی و گلچینی، سحر (1397) آمایش بازارچه‌های مرزی غرب ایران الگوی اقتصادی_کالبدی در پایداری شهرهای کوچک نمونه موردی: (بازارچه مرزی سیران بند بانه)، نگرش‌های نو در جغرافیای انسانی، سال 10، شماره 3، صص. 395-381.
  16. فرهادی خواه، حسین؛ سیدعلی پور، سید خلیل؛ زیاری، کرامت اله؛ اندرز، امید (1398) بررسی رابطه سرمایه اجتماعی و احساس امنیت در بافت فرسوده، انتظام اجتماعی، دوره 11، شماره 3، صص. 66-45.
  17. کلهر، مهدی و ذبیحی، حسین (1398) آینده‌پژوهی تاخیرات پروژه‌های شهری با رویکرد تحلیل لایه‌ای علت‌ها، سناریونویسی، تاپسیس فازی و سوات، مجله آینده‌پژوهی مدیریت، دوره 30، شماره 1، صص. 199-186.
  18. نعیمی، کیومرث و پورمحمدی، محمدرضا (1395) شناسایی عوامل کلیدی مؤثر بر وضعیت آینده سکونتگاه‌های فرودست شهری سنندج با تأکید بر کاربرد آینده‌پژوهی، فصلنامه مطالعات شهری، دوره 5، شماره 20، صص. 64-53.
  19. نوری ده‌بزرگ، محمد (1398)، برنامه‌ریزی مسکن اجتماعی در فرایند بازآفرینی بافت‌های ناکارآمد شهری (مطالعه موردی: منطقه 12 شهر تهران)، رساله دکتری جغرافیا و برنامه‌ریزی شهری، به راهنمایی محمدتقی رضویان، دانشکده علوم زمین، دانشگاه شهید بهشتی تهران، ایران.
  20. نوریان، فرشاد؛ عبدالله پور، سیدسجاد؛ قاضی، رضا؛ قضایی، محمد (1399) ارزیابی تأثیر امنیت بر زیست پذیری بافت‌های فرسوده شهری و ارائه راهبردهای ارتقای آن، مورد مطالعاتی: محله انصار شهر مشهد، نشریه پژوهش‌های معماری و شهرسازی، دوره 13، شماره 33، صص. 298-281.
  21. Alpopi, Cristina. & Manole, Cristina. (2013) Integrated urban regeneration–solution for cities revitalize. Procedia Economics and Finance, Vol. 6, pp.178-185.
  22. Christelle, Bankovacki. & Damidaviciute, Agne. (2016) Urban Regeneration in Rio de Janeiro Favelas during the Olympic games of 2016. Master Thesis in Development & International Relations, Supervisor: Malayna Raftopoulos.
  23. Furlan, Raffaello. & Faggion, Laura. (2017) Urban regeneration of GCC cities: preserving the urban fabric’s cultural heritage and social complexity.
  24. Gamazo, Cristina Gallego. (2016) Urban Renewal Versus Rehabilitation-Case of Fuencarral Social Housing Estates in Madrid. Procedia engineering, Vol.161,pp. 2109-2114.
  25. Geng, Yong. & Fujita, Tsuyoshi. & Bleischwitz, Raimund. & Chiu, Anthony. & Sarkis, Joseph. (2019) Accelerating the Transition to Equitable, Sustainable, and Livable Cities: Toward Post-Fossil Carbon Societies, Journal of Cleaner Production, Vol.239, pp.1-9.
  26. Cho, Gi-Hyoug. & Kim, Jae Hong. & Lee, Gain. (2020) Announcement effects of urban regeneration plans on residential property values: Evidence from Ulsan, Korea. Cities, Vol. 97, pp,10-25.‌
  27. Michel. (2008) Strategic Foresight, Lipsor Working Paper,France, Paris.
  28. Korkmaz, Cansu, & Balaban, Osman. (2020) Sustainability of urban regeneration in Turkey: Assessing the performance of the North Ankara Urban Regeneration Project, Habitat International,Vol. 95, pp.10-20.‌
  29. Korkmaz, Cansu. & Balaban, Osman. (2020) Sustainability of Urban Regeneration in Turkey: Assessing the Performance of the North Ankara, Urban Regeneration Project, Habitat International, Vol. 95, pp.10-20.
  30. Lang, Wei. & Chen, Tingting. & Li, Xun. (2015) A new style of urbanization in China: Transformation of urban rural communities, Habitat International, Vol.55, pp.1-9.
  31. Lazarevic Eva Vaništa, Koružnjak  Arch Boris. & Devetaković, Mirjana. (2016) Culture design-led regeneration as a tool used to regenerate deprived areas. Belgrade—The Savamala quarter; reflections on an unplanned cultural zone, Energy and Buildings, No.115, pp. 3-10.
  32. Lopez-Contreras, Natalia. & Puig-Barrachina, Vanessa. & Vives, Alejandra. & Olave-Müller, Paola, & Gotsens, Merce. (2021) Effects of an urban regeneration program on related social determinants of health in Chile: A pre-post intervention study, Health & Place, Vol. 68, pp.10-25.‌
  33. Neuma,   Lawrence. (2007) Social research methods, 6thed. Upper Saddle River, NJ: Pearson Education, London.
  34. Poot, Jacques. & Pawar, Shefali. (2013) Is demography destiny? Urban population change and economic vitality of future cities, Journal of Urban Management, Vol.1, No. 2, pp.5-23.
  35. Russo, Colin. (2015) A Critical Analysis of Four South East, Journal of Futures Studies, No.19, Vol. 3, pp. 29-48.
  36. Stryjakiewicz, Tadeusz. & Kudłak, Robert. & Ciesiółka, Przemysław. & Kołsut, Bartłomiej. & Motek, Paweł. (2018) Urban Regeneration in Poland’s Non-Core Regions, European Planning Studies, Vol.26, No.2, PP.316-341.
  37. Wei, Yehua Dennis. & Li, Han. & Yue, Wenze. (2017) Urban land expansion and regional inequality in transitional China, Landscape and Urban Planning, No.163, pp.17-31.
  38. Xia, Chang. & Yeh, Anthony Gar-On. & Zhang, Anqi. (2020) Analyzing spatial relationships between urban land use intensity and urban vitality at street block level: A case study of five Chinese megacities, Landscape and Urban Planning, Vol. 193, pp.103-669.
  39. Zhang, Xing Quan. (2016) The trends, promises and challenges of urbanisation in the world, Habitat international, Vol.54, pp.241-252.