تحلیل فضایی شاخص‌های توسعه روستایی استان‌های مرزی کشور

نوع مقاله : علمی - پژوهشی مستقل

نویسندگان

1 دانشیار جغرافیا و برنامه‌ریزی روستایی، دانشگاه خوارزمی، تهران، ایران

2 کارشناسی ارشد جغرافیا و برنامه‌ریزی روستایی، دانشگاه خوارزمی، تهران، ایران

چکیده

استان‌های مرزی نقش بسیار مهمی در توسعه و برقراری امنیت کشور دارند؛ به‌طوری‌که هم در بخش صادرات و واردات در گلوگاه‌های مرزی اهمیت بسزایی داشته و هم در دفاع از تهدیدات بیرونی به‌مثابه سپری برای کل کشور عمل می‌کنند. دراین‌بین نواحی روستایی به‌عنوان کوچک‌ترین سلول‌های فضای سرزمینی در استحکام‌بخشی به نقش و ماهیت استان‌های مرزی بسیار مهم هستند. بررسی وضعیت توسعه‌یافتگی و شناسایی الگوی توسعه در بین استان‌های مرزی کمک می‌کند تا مسئولان و دولتمردان به مسائل اصلی نواحی روستایی استان‌های مرزی پی برده و در راستای بهبود شاخص‌های توسعه‌یافتگی گام بردارند. هدف اصلی پژوهش حاضر شناسایی الگوی فضایی توسعه‌یافتگی روستایی استان‌های مرزی است، بر این اساس در پژوهش حاضر به رتبه‌بندی و تحلیل فضایی استان‌های مرزی کشور بر اساس 20 شاخص اصلی توسعه روستایی پرداخته‌شده است. روش پژوهش توصیفی – تحلیلی بوده و داده‌های موردنیاز از مرکز آمار جمع‌آوری‌شده است. ابزار و روش بکار گرفته برای تحلیل داده‌ها شامل نرم‌افزارهای اکسل و جی‌آی‌اس و همچنین روش فازی و تحلیل لکه‌های داغ بوده است. نتایج پژوهش نشان می‌دهد که استان‌های مرزی بر اساس شاخص‌های 20 گانه دارای وضعیت متفاوتی هستند و به ترتیب نواحی روستایی استان ایلام (709534/0) و هرمزگان (132092/0) دارای رتبه‌های اول و آخر بوده‌اند. همچنین نتایج نشان داد که نواحی روستایی بر اساس شاخص‌های بکار گرفته‌شده، واقع در استان‌های شمال غرب کشور وضعیت بهتری نسبت به روستاهای واقع در استان‌های جنوب و جنوب شرق کشور دارند. درنهایت با توجه به یافته‌های تحقیق، پیشنهاد می‌شود تا عدالت فضایی بین نواحی روستایی استان‌های مرزی برقرار شود و توسعه نواحی روستایی استان‌های جنوبی و جنوب شرق کشور، علی‌الخصوص سیستان و بلوچستان در اولویت توسعه استان‌های مرزی کشور قرار گیرد.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Spatial Analysis of Rural Development Indicators of Border Provinces

نویسندگان [English]

  • Hamed Ghadermarzi 1
  • leila Mafakheri 2
1 Associate Professor of Geography and Rural Planning, Kharazmi University, Tehran, Iran
2 M.A of Geography of Rural Planning, Kharazmi University, Tehran, Iran
چکیده [English]

Border provinces have an essential role in the development and security of the country; as they are important both in the field of export and import in the border bottlenecks and in defense of external threats, they act as a shield for the whole country. Meanwhile, rural areas, as the smallest cells of the territorial space, are essential in strengthening the role and nature of border provinces. Examining the development situation and identifying the development pattern among the border provinces will help the officials and governors to understand the main issues of the rural areas of the border provinces and take steps to improve the indicators of development. The main purpose of this study is to identify the spatial pattern of rural development of border provinces. Accordingly, the present study has ranked and spatial analysis of border provinces based on 20 main indicators of rural development. The research method is descriptive-analytical and the required data has been collected from the Statistics Center. The tools and methods used for data analysis included Excel and GIS software as well as fuzzy methods and hot spot analysis. The results show that the border provinces have different situation based on 20 indicators and the rural areas of Ilam province (0.709534) and Hormozgan (0.132092) have the first and last ranks, respectively. The results also showed that rural areas based on the indicators used, located in the northwestern provinces of the country have a better situation than villages located in the southern and southeastern provinces of the country. Finally, according to the research findings, it is suggested that spatial justice be established between rural areas of border provinces and the development of rural areas of southern and southeastern provinces, especially Sistan and Baluchestan, be a priority for the development of border provinces.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Border
  • rural development
  • spatial justice
  • Border provinces
1)    احمدی پور، زهرا؛ حافظ نیا، محمدرضا؛ محمد پور، علیرضا (1387) تأثیرات اقتصادی و اجتماعی بازگشایی مرزها نمونه موردی بخش باج‌گیران در مرز ایران و ترکمنستان، پژوهش‌های جغرافیایی انسانی، سال 8، شماره 65، صص. 18-1.
2)    اسماعیل‌زاده، خالد (1387) مطالعه انسان‌شناختی بازارچه‌های مشترک مرزی با رویکرد انسان‌شناختی اقتصادی؛ (موردمطالعه: تجارت مرزی در روستاهای مرزنشین شهرستان سردشت)، فصلنامه انسان‌شناسی، سال 5، ، شماره 9، صص. 65 -38.
3)    باقری، اشرف السادات (1375) نقش شهرهای میانی در توسعه ناحیه‌ای، رساله دکترا جغرافیا و برنامه‌ریزی شهری، به راهنمایی حسین شکویی، دانشکده علوم انسانی، دانشگاه تربیت مدرس تهران.
4)    پاپلی یزدی، محمدحسین و سناجردی، حسین رجبی (1389) نظریه‌های شهر و پیرامون، چاپ پنجم، تهران: انتشارات سمت.
5)    پادروندی، بهزاد (1392) بررسی و سطح‌بندی وضعیت پایداری توسعه در شهرستان‌های استان لرستان، پایان‌نامه کارشناسی ارشد جغرافیا و برنامه‌ریزی شهری، به راهنمایی عطاء غفاری گیلانده، دانشکده جغرافیا، دانشگاه محقق اردبیلی.
6)    حسین­زاده دلیر، کریم (1382) برنامه‌ریزی ناحیه‌ای، تهران: انتشارات سمت.
7)    رجایی، عباس و منصوریان، حسین (1399) تحلیل فضایی تحولات جمعیتی سکونتگاهی روستایی در مناطق مرزی ایران با استفاده از واحدهای پایه فضایی، فصلنامه علوم و فنون مرزی، سال 9، شماره 1، صص.91-63.
8)    زیاری، کرامت االله (1383) مکتب‌ها نظریه‌ها و مدل‌های برنامه‌ریزی منطقه‌ای، یزد: انتشارات دانشگاه یزد.
9)    صادقی، حجت‌الله؛ فال سلیمان، محمود؛ هاشمی، صدیقه؛ فدایی، معصومه (1393) محدودیت‌ها و ظرفیت‌های توسعه پایدار در روستاهای مرزی شرق ایران مورد: دهستان بندان در شهرستان نهبندان، اقتصاد فضا و توسعه روستایی، سال 3، شماره 2، صص.144-126.
10) ضرابی، اصغر و موسوی، میر نجف (1388) بررسی کارکرد شهرهای کوچک در نظام شهری و توسعه منطقه‌ای، مطالعه موردی: استان یزد، مجله جغرافیا و برنامه‌ریزی محیطی، سال 1، شماره 2، صص. 18-1.
11) طیب­نیا، سید هادی و منوچهری، سوران (1395) نقش بازارچه‌های مرزی در توسعه اجتماعی و اقتصادی نواحی روستایی مورد: روستاهای بخش خاو و میرآباد شهرستان مریوان، اقتصاد فضا و توسعه روستایی، سال 5، شماره 1، صص. 172-142.
12) عندلیب، علیرضا (1380) نظریه پایه و اصول آمایش مناطق مرزی جمهوری اسلامی ایران، تهران: انتشارات دوره عالی جنگ.
13) قاسمی، مریم؛ عبدالصمدی، عبدالغوث؛ علیزاده دولت‌آبادی، لیدا (1398) راهبردهای مطلوب توسعه ظرفیتی در روستاهای شهرستان مرزی صالح‌آباد، فصلنامه پژوهشنامه مطالعات مرزی، سال 7، شماره 3، صص.138-109.
14) منصوری، محمد (1375) درجه توسعه‌یافتگی شهرستان‌های استان تهران، پایان‌نامه کارشناسی ارشد جغرافیا و برنامه‌ریزی شهری، به راهنمایی حسین پور کاظمی، دانشکده علوم زمین، دانشگاه شهید بهشتی تهران.
15) میسرا، آر. پی (1368) توسعه منطقه‌ای روش‌های نو، تهران: انتشارات سازمان برنامه‌وبودجه.
16)   Ágnes, Pál. (2011) new results of cross border coparation: The impact of border zones location on spatial feature of SZEGED’S trade, The Department of Social Geography and Regional Development Planning Humanitarian Policy Group Overseas Development Institute 111 Westminster Bridge Road London of the University of Debrecen & Institute for Euroregional Studies.
17)   Ahmadypour, Zahra. (2013) The Role of Border Markets in Regional Security Case study: Bashmagh Border Market in Marivan; Iran, Geopolitics Quarterly, Vol.8, No.4, pp.72-92.
18)   Alexander, E. R. (2006) Evaluation in planning: Evolution and Prospects, Ashgate publishing.
19)   Bacsi, Z. (2006) The role of cross-border coopration in rural development-a new European prespective, Proceedings from the First International Conference on Agriculture and Rural Development,Topusko, Croatia,Vol.4, No.5, pp.481-497.
20)   Can derlaria, C. & Daly, M. & Hale, G. (2009) Persistent Regional Inequality in China. Federal Reserve Bank of San Fran cisco.
21)   Parham, S. (1996) Organization for Economic Cooperation and Development, Innovative Policies for Sustainable Urban Development, OECD Publishing.
22)   Shankar,  Shah. (2003) Bridging the Economic Divide within Countries: A Scorecard on the Performance of Regional Policies in Reducing Regional Income Disparities, World Development, Vol.31, No.8, pp.1421-1441.
23)   Wilson, Ch. (2015) The U.S.-Mexico Border Economy in Transition, Woodrow Wilson International Center for Scholars, Vol.19, No.3, pp.96-3.