تبیین الگوی مؤلفه‌های زیست‌محیطی بر توسعه پایدار شهری مطالعه موردی: منطقه مرزی سیستان

نوع مقاله : مقاله مستخرج از رساله دکتری

نویسندگان

1 دانشجوی‌دکتری جغرافیا ‌و برنامه‌ریزی ‌شهری،‌‌ واحد ‌تهران‌ مرکزی، دانشگاه‌آزاد ‌اسلامی،‌ تهران،‌ ایران

2 دانشیار جعرافیا و برنامه ریزی شهری، واحد تهران مرکزی، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران

3 استادیار جغرافیا‌ و‌ برنامه‌ریزی ‌شهری، دانشگاه‌ پیام ‌نور، ‌تهران، ‌ایران

4 استادیار جغرافیا‌و‌ برنامه‌ریزی ‌شهری،‌ واحد ‌تهران‌ مرکزی، ‌دانشگاه‌آزاد ‌اسلامی، ‌تهران، ‌ایران

چکیده

بعد زیست‌محیطی یکی از اساسی‌ترین ابعاد توسعه پایدار است. که نقش آن در تحقق توسعه پایدار بر کسی پوشیده نیست. ضرورت توجه به بعد زیست‌محیطی جهت نیل به توسعه پایدار امری است که در چند سال اخیر به یک پارادایم در پایداری زیست‌بوم‌ها مبدل شده است. ازاین‌رو پژوهش حاضر نیز تلاش دارد تا به شناسایی شاخص‌های زیست‌محیطی و بررسی روابط درونی و متقابل آن‌ها بر توسعه پایدار شهری در منطقه مرزی سیستان در استان سیستان و بلوچستان بپردازد. پژوهش حاضر از نوع کاربردی و از لحاظ روش بررسی توصیفی – تحلیلی می‌باشد. جامعه آماری گروه خبرگان و حجم نمونه به روش هدفمند 20 نفر انتخاب گردید. روش تجزیه‌وتحلیل داده‌ها مدل معادلات ساختاری و نرم‌افزار ایموس می‌باشد. نتایج حاصل از این روش بیانگر این است که مقدار بتا در مسیر تأثیر منابع آب بر زیست محیط با ضریب 780/، خاک بر زیست محیط با ضریب 770/ و هوا بر زیست محیط با ضریب 710/ و درنهایت منابع طبیعی بر زیست محیط با 580/0 و متغیر زیست محیط بر توسعه پایدار با ضریب 840/0 تأثیر دارد. بر اساس آمارهای به‌دست‌آمده می‌توان گفت در بین متغیرهای اثرگذار بر زیست محیط به ترتیب منابع آب، خاک و هوا و سپس منابع طبیعی بیشترین اثر را به خود اختصاص داده‌اند. درنهایت متغیر زیست محیط با شدتی برابر با 840/0 بر توسعه پایدار در شهرستان مرزی زاهدان اثر می‌گذارد. به‌عبارتی‌دیگر این‌که اگر متغیر برون‌زا (مستقل) مؤلفه‌های زیست‌محیطی یک واحد تغییر کند توسعه پایدار نیز 840/ واحد در همان جهت (مثبت) تغییر خواهد کرد. بنابراین می‌توان گفت که افزایش توان زیست‌محیطی توسعه پایدار را نیز ارتقاء می‌دهد. در نهایت متناسب با شرایط و موقعیت مرزی مطالعه موردی، راهکارهای اساسی در این زمینه همچون جلوگیری از گسترش ساخت‌وساز، ارزیابی زیست‌محیطی طرح‌های توسعه، تدوین برنامه مناسب برای اصلاح فرایندها، حذف کاربری‌های ناسازگار و ... ارائه‌شده است.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Explaining the Pattern of Environmental Components on Urban Sustainable Development Case Study: Sistan Border Region

نویسندگان [English]

  • Hossein Kalantari 1
  • Azira Rajabi 2
  • Afshin Safahan 3
  • Ardavan Behzad 4
1 PhD student,Geography, and Urban Planning, Unit Central Tehran, Islamic Azad University, Tehran, Iran
2 Assiciate professer Geography and urban planning, centeral tehran branch, islamic azad university, tehran, iran
3 Assistant Professor Geography and Urban Planning, Payame Noor University, Tehran, Iran
4 Assistant Professor, Geography, and Urban Planning, Unit Central Tehran, Islamic Azad University, Tehran, Iran
چکیده [English]

The environmental dimension is one of the most fundamental dimensions of sustainable development. Its role in achieving sustainable development is not hidden from anyone. The need to pay attention to the environmental dimension in order to achieve sustainable development is something that has become a paradigm in the sustainability of ecosystems in recent years. Therefore, the present study tries to identify environmental indicators and examine their internal and interrelationships on sustainable urban development in the border region of Sistan and Baluchestan province. The present study is of applied type and in terms of descriptive-analytical research method. The statistical population of the group of experts and the sample size were selected by a purposeful method of 20 people. The method of data analysis is structural equation modeling and Amos software. The results of this method indicate the impact factor of beta in the path of water resources on the environment with a coefficient of 0.780, soil on the environment with a coefficient of 0.770, air on the environment with a coefficient of 0.710, natural resources on the environment with 0.580, and finally, the environmental variable on sustainable development with a coefficient of 0.840. According to the obtained statistics, it can be said that among the variables affecting the environment, water, soil and air resources, and then natural resources have the most effect, respectively. Finally, the environmental variable with a magnitude of 0.840 affects sustainable development in the border city of Zahedan. In other words, if the exogenous variable (independent) of the environmental components of a unit changes, sustainable development will change 0.840 unit in the same (positive) direction. Therefore, it can be said that increasing the environmental potential also promotes sustainable development. Finally, in accordance with the conditions and border situation of the case study, basic solutions in this field such as preventing the expansion of construction, environmental assessment of development plans, developing a suitable program to improve processes, eliminating incompatible uses, etc. are presented.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Environmental Components
  • Sustainable Development
  • Sistan Border Region
1)      احمدی دهکاء، فریبرز؛ سجادی، ژیلا؛ واحدی یگانه، فرید (1397) سنجش میزان تحقق‌پذیری فرهنگ محیط‌زیست شهری درراه رسیدن به توسعه پایدار شهری، مطالعه موردی: شهر سنندج، فصلنامه شهر پایدار، سال 1، شماره 1، صص. 13-1.
2)      اصغری لفمجانی، صادق؛ نسیمی، حمیدرضا؛ هدایتی فر، صغری (1398) واکاوی ناپایداری کالبدی و زیست‌محیطی روستاهای مرزی مطالعه موردی: بخش مرکزی شهرستان زاهدان، پژوهش‌نامه مطالعات مرزی، سال 7، شماره 2، صص. 115-85.
3)      ایزدی، ملیحه و گرجی، مهشید (1398) تحلیلی ر وضعیت فضای سبز با رویکرد توسعه پایدار شهری مطالعه موردی: مناطق شهر اصفهان)، فصلنامه شهر پایدار، 7 سال 2، شماره 1، صص. 27-15.
4)      بدیعی، لیلا؛ عزت پناه، بختیار؛ سلطانی، علیرضا (1398) تبیین و تحلیل توسعه پایدار شهری با تأکید بر مؤلفه‌های محیطی (مطالعه موردی: شهر سنندج)، پژوهش و برنامه‌ریزی شهری، 7 سال 10، شماره 36، صص. 86-75.
5)      بیگدلو، رضا؛ طولابی نژاد، مهرشاد؛ پایدار، ابوذر (1396) بررسی تأثیر عملکرد نیروی انتظامی در برقراری امنیت روستاهای مناطق مرزی (موردمطالعه: روستاهای حوزه استحفاظی شهرستان میرجاوه(، پژوهشنامه نظم و امنیت انتظامی، 7 سال 10، شماره 36، صص. 76-49.
6)      پیشگاهی فرد، زهرا؛ قالیباف، محمدباقر؛ حیدری فر، محمد رئوف؛ حیدری، شهریار (1393) بسترهای ژئوپلیتیکی قاچاق کالا و ارز با تأکید بر بازارچه‌های مرزی (مطالعه موردی: استان کرمانشاه)، پژوهش‌های جغرافیای انسانی، 7 سال 46، شماره 3، صص. 484-465.
7)      جمعه پور، محمود (1396) برنامه‌ریزی محیطی و پایداری شهری و منطقه‌ای: اصول، روش‌ها و شاخص‌های محیطی پایداری سرزمین، چاپ سوم، تهران: انتشارات سمت.
8)      حبیبی، کیومرث؛ گودرزی، غزاله؛ سعیدی، مهدی (1399) ارائه مدل اثرگذاری دانش و آگاهی‌های زیست‌محیطی زنان مناطق مرزی بر پایداری زیست‌بوم‌ها مطالعه موردی: سکونتگاه‌های شهرستان مرزی مریوان، فصلنامه پژوهشنامه مطالعات مرزی، 7 سال 8، شماره 4، صص. 17-1.
9)      حکت نیا، حسن (1383) برنامه‌ریزی فضایی توسعه پایدار شهری مورد شهر یزد، رساله دکتری جغرافیا و برنامه‌ریزی شهری، به راهنمایی علی زنگی‌آبادی، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه اصفهان.
10)   حیاتی، نهاله؛ حجازی، رضوان؛ حسینی، سید علی؛ باستانی، سوسن (1397) استخراج مؤلفه‌های زیست‌محیطی از گزارش‌ها فعالیت هیئت‌مدیره شرکت‌ها با استفاده از روش تحلیل محتوای کیفی، پژوهش‌های تجربی حسابداری، 7 سال 7، شماره 28، صص. 69-43.
11)   خلیل‌آبادی، حسین؛ قادری، رضا؛ پورعلی، محمدعلی؛ سعیدی، انور (1391) ارزیابی میزان تحقق‌پذیری شاخص‌های توسعه پایدار شهری در مناطق مرزی (نمونه موردی: شهر پیرانشهر)، مدیریت شهری، دوره 7، شماره 30، صص. 222-207.
12)   رضازاده، زهره؛ شاطری، مفید؛ راستی، عمران (1393) اقدامات توسعه‌ای و نقش آن در تأمین امنیت پایدار مناطق مرزی (مطالعه موردی: کمربند سبز دشت خوشاب/ مرز خراسان جنوبی با افغانستان)، فصلنامه مطالعات فرهنگی - اجتماعی خراسان، سال 9، شماره 1، صص. 72-49.
13)   روحی، حیدر و فداکار، ریبوار (1393) تعیین فاکتورهای مهم در ارزیابی و مدیریت محیط‌زیست در مناطق مرزی کشور مطالعه موردی: استان کردستان، اولین همایش ملی ارزیابی مدیریت و آمایش محیط‌زیستی در ایران، همدان.
14)   ریگی، احسان اله؛ انوری، محمود رضا؛ حافظ رضازاده، معصومه (1399) واسنجی نقش اقتصادی کریدورهای مرزی (زمینی) بر توسعه پایدار شهری مطالعه موردی: شهر میر جاوه، نگرش‌های نو در جغرافیای انسانی، سال 12، شماره 2، صص. 359-343.
15)   زیاری، کرامت الله (1378) برنامه‌ریزی شهرهای جدید، چاپ دوم، تهران: انتشارات سمت.
16)   سالنامه آماری استان سیستان و بلوچستان (1398) سایت سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی.
17)   قادری حاجت، مصطفی؛ عبدی، عرفان؛ جلیلی پروانه، زهرا؛ باقری سرنجیانه، ناصر (1389) نقش بازارچه مای مرزی در امنیت و توسعه پایدار نواحی پیرامون (مطالعه موردی: بازارچه‌های مرزی استان خراسان جنوبی)، فصلنامه ژئوپلیتیک، سال 6، شماره 3، صص. 151-121.
18)   قالیباف، محمدباقر؛ یاری شگفتی، اسالم؛ رمضان زاده لسبویی، مهدی (1387) تأثیر ابعاد سرمایه اجتماعی بر امنیت مرزها (مطالعه موردی: بخش مرزی نوسود شهرستان پاوه، استان کرمانشاه)، فصلنامه ژئوپلیتیک، سال 4، شماره 2، صص. 50-25.
19)   قرخلو، مهدی و حسینی، سید هادی (1386) شاخص‌های توسعه پایدار شهری، جغرافیا و توسعه ناحیه‌ای، سال 4، شـماره 8، صص. 177-157.
20)   مجتهد زاده، غلامحسین (1378) معنی و مفهوم توسعه پایدار در مناطق شهری، مجموعه مقالات اولین همایش توسعه پایدار در نواحی شهری، تبریز.
21)   مختاری ملک‌آبادی، رضا؛ مرصوصی، نفیسه؛ حسینی، سیدعلی؛ غلامی، محمد (1393) ارزیابی زیست‌محیطی و اقتصادی توسعه پایدار در شهرهای استخراجی مورد پژوهش: شهر عسلویه، پژوهش‌های بوم‌شناسی، سال 5، شماره 1، صص. 44-29.
22)   معارفی، فاطمه؛ یاقوت، مهران؛ زمان، روشنک (1399) راهبردهای زیست‌محیطی توسعه پایدار و اقتصاد سبز در شرکت فولاد سبز، تصویر سلامت، سال 11، شماره 2، صص. 108-98.
23)   ملکی، سعید؛ احمدی، رضا؛ منفرد، سجاد؛ معتوگی، محمد (1393) بررسی پایداری توسعه زیست‌محیطی با استفاده از آزمون مای آماری در شهرستان‌های استان مرزی خوزستان، اطلاعات جغرافیایی، سال 23، شماره 90، صص. 72-61.
24)   منجم زاده، سید امیرحسین؛ زیاری، کرامت الله؛ ماجدی، حمیدرضا (1396) بررسی شاخص‌های زیست‌محیطی توسعه پایدار و سطح برخورداری آن در کلان‌شهرهای ایران، نگرش‌های نو در جغرافیای انسانی، سال 10، شماره 1، صص. 298-275.
25)   موسوی حاجی، سید رسول؛ مهر آفرین، رضا؛ علایی مقدم، جواد (1389) بررسی ویژگی‌های محیطی شهر تاریخی زاهدان کهنه، جغرافیا و توسعه، سال 8، شماره 20، صص. 96-79.
26)   نادری، شیما؛ افشاری، مریم؛ فرشچی، پروین؛ پورهاشمی، سیدعباس (1399) روش‌های اجرای اهداف توسعه پایدار در منطقه خلیج‌فارس از منظر حقوق بین‌الملل محیط‌زیست، فصلنامه مطالعات بین‌المللی، سال 16، شماره 4، صص. 131-111.
27)   نظم فر، حسین؛ عشقی چهار برج، علی؛ علوی، سعیده (1398) سنجش توسعه پایدار استان‌های ایران بر مبنای برنامه‌ریزی محیطی، برنامه‌ریزی منطقه‌ای، سال 9، شماره 33، صص. 42-29.
28)  Dominguez Castro, L. & Varela Alvarez, E. (2015) Building Europolis because of Local Informal Cooperation in European Cross-Border Spaces: The Case of RIET, Geopolitical Magazine e Studies of Space and Power, Vol.6, No.2, pp.225- 246.
29)  Elliott, J, A. (2006) An Introduction to Sustainable Development, Third edition, Routledge, Taylor&Francis Group, London and New York
30)  Fanni, Z. (2000) Regional towns and Sustainable Development, Urban Management Journal, No. 4, pp. 44-49
31)  Garbie, I. (2016) Sustainability in Manufacturing Enterprises: Concepts, Analyses and Assessments for Industry, Springer.
32)  Goodarzvand Chegini, Mehrdad. (2015) Sustainable Development; Indicators and Politics, Quarterly Journal of Global Politics, No. 2, pp.1-12.
33)  Gulland, E, J, M. & Akcakaya, H. R. (2001) Sustainability indices for exploited populations, TRENDS in Ecology and Evolution. Vol.16, No.12, pp.23-32
34)  Henri, J. & Journeault M. (2008) Environmental performance indicators: An empirical study of Canadian manufacturing firms, Journal of Environmental Managemen, No.87, pp. 165-176.
35)  Kurowska-Pysz, J. & Alexandre Castanho, R. & Loures, L. (2018) Sustainable Planning of Cross-Border Cooperation: A Strategy for Alliances in Border Cities, Sustainability, Vol.10, No. 5, pp.1- 26.
36)  Polido, A. & Joao, E. & Ramos, T, B. (2014) Sustainability approaches and strategic environmental assessment in small islands: An integrative review, Ocean & Coastal Management, Vol.96, pp.138-148.
37)  Pur taheri, M. (2011) Assess and Prioritize social stability in rural areas: A case study villages Township Khoram Bid of Fars province, Rural Development Quarterly, Vol.14, No.3, pp. 19-49
38)  Spangenberg, J. (2000) Sustainable Development- Concepts and Indicators, Sustainable Europe Research Institute, Koln, Germany.
39)  Winograd, M. & Farrow, S. (2010) sustainable development indicators for decision making: concepts, methods and definition, international center for tropical agriculture. (CIAT), Cali, Colombia.
40)  Yigitcanlar, T. & Dur, F. & Dizdaroglu, D. (2015) towards prosperous sustainable cities: A Downloaded from jgs.khu.ac.ir at multiscalar urban sustainability assessment approach, Habitat International, No.45, pp. 36- 46.
41)  Mersal, Amira (2016) Sustainable Urban Furtures: Environmental Planning For Sustainable Urban Development, Procedia Environmental Sciences, Vol. 34, No.1, pp. 49-61.