توریسم چندمنظوره و مسئله توسعه پایدار در مناطق مرزی مطالعه موردی: شهرستان مرزی پیرانشهر

نوع مقاله : علمی - پژوهشی مستقل

نویسنده

استادیار علوم اجتماعی، دانشگاه فرهنگیان، تهران، ایران

چکیده

هدف اصلی این مقاله، مطالعه زمینه‌ها و پیامدهای توریسم چندمنظوره و آثار آن در توسعه پایدار محلی-روستایی در مناطق شهرستان مرزی پیرانشهر می‌باشد. این مقاله با بهره‌گیری از روش پژوهش آمیخته کمی -کیفی در مقاطع زمانی متفاوت و همچنین مطالعات اسنادی و مصاحبه با کارگزاران و نخبگان محلی توسعه، گردشگران و مردم منطقه به دنبال تحلیل اثرات اجتماعی و فرهنگی و نیز زمینه‌یابی گسترش گردشگری چندمنظوره در منطقه موردمطالعه می‌باشد. نتایج پژوهش نشان می‌دهد که ازیک‌طرف، با توجه به زمینه‌های طبیعی، فرهنگی و اجتماعی و قرار گرفتن در منطقه مرزی می‌توان نقاط ضعف گردشگری در منطقه را با مشارکت مردم محلی به نقاط قوت تبدیل کرد و از فرصت‌های بیرونی ازجمله گردشگری تجاری- تفریحی و در "مرز بودگی" منطقه برای جبران تهدیدهایی که گردشگری این منطقه را با مشکل مواجه ساخته است، استفاده نمود. نتایج همچنین نشان می‌دهد که توسعه گردشگری چندمنظوره (تفریحی، تجاری، پزشکی و فرهنگی) می‌تواند نارسایی‌های توسعه محلی را در منطقه موردمطالعه جبران نماید از طرف دیگر، از طریق جذب سرمایه‌گذاری‌های ملی، فراملی (اقلیم کردستان عراق) و محلی در حوزه توریسم می‌توان ضمن بسط توسعه محلی، پلی محکم بین توسعه ملی و محلی برقرار نماید. در صورت تحقق چنین امری، جامعه موردمطالعه می‌تواند الگویی موفق از توسعه محلی مبتنی بر توریسم در کشور باشد.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Multipurpose Tourism and the Issue of Sustainable Development in Border Areas Case Study: Piranshahr Border City

نویسنده [English]

  • Rashid Ahmadrash
Assistant Professor in Social Sciences, Farhangian University, Tehran, Iran
چکیده [English]

The main purpose of this article is to study the fields and consequences of multipurpose tourism and its effects on sustainable local-rural development in the border cities of Piranshahr. This article seeks to analyze the social and cultural effects as well as to pave the way for the development of multipurpose tourism in the study area by using the mixed quantitative-qualitative research method at different time periods as well as documentary studies and interviews with local development agents and elites, tourists and local people. The results show that on the one hand, considering the natural, cultural and social contexts and location in the border region, the weaknesses of tourism in the region can be turned into strengths with the participation of local people. And used external opportunities, including commercial-recreational tourism, and the region's "borderline" to offset the threats that have plagued tourism in the region. The results also indicate that the development of multifunctional tourism (recreational, commercial, medical and cultural) can compensate for the shortcomings of local development in the study area. On the other hand, by attracting national, transnational (local Kurdistan of Iraq) and local investments in the field of tourism, a strong bridge between national and local development can be established while expanding local development. If this happens, the study community can be a successful model of local development based on tourism in the country.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Multipurpose Tourism
  • Border
  • Sustainable Development
  • local Development
  • Piranshahr Border City
1)      احمدرش، رشید (1398) دیالکتیک مرز و توسعه، فصلنامه توسعه محلی (شهری- روستایی)، دوره 10 شماره 2، پیاپی 19 صص.206-183.
2)      ازکیا، مصطفی و غفاری، غلامرضا (1383) توسعه روستایی با تأکید بر جامعه روستایی ایران، چاپ اول، تهران: نشر نی.
3)      ازکیا، مصطفی و غفاری، غلامرضا (1384) جامعه‌شناسی توسعه، چاپ پنجم، تهران: انتشارات کیهان.
4)      ازکیا، مصطفی؛ احمدرش، رشید؛ پارتازیان، کامبیز (1396) روش‌های تحقیق کیفی، جلد دوم، تهران: انتشارات کیهان.
5)      ازکیا، مصطفی و ایمانی، علی (1387) رهیافت‌ها و روش‌های تحقیق کیفی در توسعه روستایی، چاپ اول، تهران: نشر نی.
6)      آسایش، حسین (1374) اصول و روش‌های برنامه‌ریزی روستایی، تهران: انتشارات پیام نور
7)      اعرابی، محمود و پارسائیان، علی (1382) گردشگری در چشم‌انداز، چاپ اول، تهران: نشر دفتر پژوهش‌های فرهنگی.
8)      ایمان، محمدتقی و محمدپور، احمد (1383) فرایند و پیامدهای نوسازی و تغییر و تحولات اجتماعی، مطالعه موردی شهرستان سردشت، نامه انسان‌شناسی، دوره 1، شماره 5، صص 37-44.
9)      پاپلی یزدی، محمدحسین و سقایی، مهدی (1385) گردشگری (ماهیت و مفاهیم)، چاپ اول، تهران: انتشارات سمت.
10)   تودارو، مایکل (1378) توسعه اقتصادی در جهان سوم، تهران: انتشارات سازمان برنامه‌وبودجه.
11)   جولیا شارپلی، ریچارد (1380) گردشگری روستایی، ترجمه رحمت‌الله منشی‌زاده و فاطمه نصیری، چاپ اول، تهران: نشر نی.
12)   دلپسند، کامل؛ محمدی، پریخان؛ آموسی، مجنون (1397) بررسی جامعه‌شناختی زیست جهانی اجتماعی کولبران مرزی، مجموعه مقالات همایش ملی جامعه‌شناسی مرز: سیاست‌های توسعه و حیات اجتماعی مرزنشینان، دانشگاه کردستان، سنندج.
13)   ذکایی، محمد سعید و نوری، آرام (1394) زندگی در مناطق مرزی، مطالعه پدیدار شناختی مرزنشینان شهر نوسود، جامعه پژوهی فرهنگی، پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی، سال 6، شماره 4، صص. 151-119.
14)   پاشالو احمد و ذکی، یاشار (1393) بررسی کاربرد بازارچه‌های مرزی آذربایجان غربی، همایش ملی مرزنشینی، توسعه پایدار و فرصت‌های سرمایه‌گذاری، پارس‌آباد مغان.
15)   رحیمی، حسین (1381) جهانگردی روستایی و قلمروی آن، ماهنامه اطلاعات سیاسی و اقتصادی، شماره پیاپی 186-185، صص.231-226.
16)   رخشانی نسب، حمیدرضا و ضرابی، اصغر (1388) چالش‌ها و فرصت‌های اکوتوریسم در ایران، مجله فضای جغرافیای، دوره9، شماره 28، صص.55-41.
17)   رضایی نور، جلال؛ محبتی، محمدرضا؛ معصومی کاشانی، محمدحسین (۱۳۹۷) ارزیابی کیفیت خدمات بیمارستانی در استان قم با رویکرد توسعه گردشگری پزشکی با ترکیب فرایند تحلیل سلسله مراتبی فازی و روش تودیم، فصلنامه گردشگری و توسعه، سال 7، شماره 1، صص.۴۰-۲۰.
18)   رضوانی، محمدرضا و صفائی، جواد (1384) گردشگری خانه‌های دوم و اثرات آن بر نواحی روستایی: فرصت یا تهدید (مورد: نواحی روستایی شمال تهران)، پژوهش‌های جغرافیایی، دوره37، شماره 54، صص.121-109.
19)   رکن‌الدین افتخاری، عبدالرضا و قادری، اسماعیل (1382) نقش گردشگری روستایی در توسعه روستایی (نقد و تحلیل چهارچوب‌های نظریه‌ای)، مجله مدرس علوم انسانی، دوره 6، شماره 2، صص.53-41.
20)   رکن‌الدین افتخاری، عبدالرضا و داوود مهدوی (1385) راهکارهای توسعه گردشگری روستایی با استفاده از مدل SWOT: دهستان لواسان کوچک، مجله مدرس علوم انسانی، دوره 10، شماره 2، صص.30-1.
21)   زارعی، محمدابراهیم (1381) سیمای فرهنگی استان کردستان، چاپ اول، ناشر اداره کل آموزش، انتشارات و تولید فرهنگی،
22)   سیلورمن، دیوید (1388) روش تحقیق کیفی در جامعه‌شناسی، ترجمه محسن ثلاثی، تهران: مؤسسه انتشاری فرهنگی طبیان.
23)   طالب، مهدی (1380) شیوه‌های عملی مطالعات اجتماعی (روش تحقیق عملی)، تهران: انتشارات دانشگاه تهران.
24)   فرج زاده اصل، منوچهر و رفیق پناه، کریم (1387) تحلیل پهنه‌های مناسب توسعه اکوتوریسم در استان کردستان با استفاده از سیستم اطلاعات جغرافیایی، پژوهش‌های جغرافیای طبیعی، دوره 40، شماره 65، صص.50-33.
25)   کروبی، مهدی (1387) فرهنگ قومی، سرمایه فرهنگی و صنعت گردشگری، فصلنامه رفاه اجتماعی، سال 7 شماره 28، صص.324-309.
26)  کروبی، مهدی (1387) جهانگردی طبیعت و ضرورت حمایت از آن در ایران، محیط- شناسی، دوره5، شماره 4، صص. 36-26.
27)   گل وردی، عیسی (1390) محدودیت‌ها و فرصت‌های توسعه اجتماعی- فرهنگی نواحی مرزی، فصلنامه رفاه و سیاست‌گذاری، سال 2، شماره 1، صص.11-1.
28)   گل‌شیری اصفهانی، زهرا؛ رکن‌الدین افتخاری، عبدالرضا؛ پور طاهری، مهدی (۱۳۹۳) تبیین چرخه الگوی توسعه گردشگری سلامت در مناطق روستایی ایران (با تأکید بر چشمه‌های آب گرم)، مجله برنامه‌ریزی و توسعه گردشگری، سال 3، شماره ۱۱، صص. 32-11.
29)   گلکار، کوروش (1384) مناسب‌سازی تکنیک سوات برای کاربرد در طراحی شهری، صفه، دوره15، شماره 41، صص. 65-44.
30)   محمدی، سعدی (1384) نقش گردشگری در توسعه روستایی (مطالعه موردی: دهستان زریبار شهرستان مریوان)، پایان‌نامه کارشناسی ارشد گروه جغرافیای روستایی، دانشگاه تهران.
31)   موحد، علی؛ کهزادی، سالار؛ عابدین زاده، فریماه (1394) راهبردهای توسعه اکوتوریسم استان کردستان، نشریه تحقیقات کاربردی علوم جغرافیایی، سال 14، شماره 32، صص. 74-65.
32)   موسوی، میرنجف (1388) تحلیل کارکرد مرز بر ساختار فضایی شهرهای مرزی استان آذربایجان غربی، پایان‌نامه دکتری جغرافیا و برنامه‌ریزی شهری، دانشگاه اصفهان.
33)   مهدوی، داوود (1382) نقش گردشگری در توسعه نواحی روستایی پیرامون شهرها، پایان‌نامه کارشناسی ارشد گروه جغرافیای روستایی، دانشگاه تربیت مدرس.
34)   میر سنجری، میر مهرداد (1385) راهبرد اکوتوریسم بر پایه توسعه پایدار، جنگل و مراتع، شماره 71، صص.10-7.
35) Chandoevwit, worawan. (2004) Thailand’s cross border economy, a case study of sakaeoand chiangrai, Thailand development resources institute.
36) Compbell, L.M. (1999) Ecotourism in Rural Developing Communities, Annals of Tourism Research, Vol.26, No.3, pp.534-553
37) Darlington, Y. & Scott, D. (2002) Qualitative Research in Practice Stories from the Field, Singapore: South Wind Productions.
38) Hadder, H. (2003) Urbanisation and Regional Development, Maruzen,, Planning: Mixing data,experts and Gis, p.3.
39) Moseley, Malcolm j. (2002) local rural development principles and practice, university of Gloucestershire.
40) Pugliese, patriza. (2002) organic farming and sustainable rural development, a manifested and promising governance in sociological rural, European society for rural sociology, Vol.41, No.1, pp.112-130.
41) Rogerson, M.C. (2007) Tourism Routes as vichels Local Economic Development in South Africa, Urban Fourm, Vol.18, No.2, pp. 49–68
42) Sharply, R. (2002) Rural Tourism and challenge of Tourism Diversication, the case of CYRUS, Tourism Management, Vol.23, No.3, pp. 242-251.
43) Sharply, R. & David, J. Telfer. (2002) Tourism and Development: Concepts and Issues, Publisher: Channel View Publications.
44) Streeten, Elsevier (1997) The special Problems of Small countries, World Development, Vol.21, No.2, pp.197-202
45) Stryjakwics, T. (2008) The changing role of border zones in the transferring economic of East- central Europe: The case of Poland, Geogoiurnal, Vol.44, No.3, pp.203-213 
46) The Ecotourism Society, (1993) Ecotourism Aguide for planners and Managers.
47) The Files of Manitoba Conservation Reports (2005) UNDP- DTIE Sustainable Development.
48) Turner, B. (2007) Econoic, Social and Cultural contexts for Market and Product Diversification of the Lithuanian Tourism Sector, Transition studies Review, Vol.14, No.3, pp. 525–542.
49) W.T.O, (1996) National and Regional Tourism Methodologies and case studies, Routledge published.
50) Nilsson. M. (2004) Research and advice on strategic environmental assessment, Stockholm Environment in Stitute Publications
51) World Tourism Organization (UNWTO). (2018) Exploring Health Tourism – Executive Summary, Published by the World Tourism Organization (UNWTO) and the European Travel Commission (ETC), First printing, DOI: 10.18111/9789284420308.