ارائه مدل اثرگذاری دانش و آگاهی‌های زیست‌محیطی زنان مناطق مرزی بر پایداری زیست‌بوم‌ها مطالعه موردی: سکونتگاه‌های شهرستان مرزی مریوان

نوع مقاله : علمی - پژوهشی مستقل

نویسندگان

1 دانشیار شهرسازی، دانشگاه کردستان، سنندج، ایران

2 دکتری شهرسازی، واحد تهران شمال دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران

3 دانشجوی دکتری شهرسازی، دانشگاه علم و صنعت ایران، تهران، ایران

چکیده

در عصر حاضر، دانش زیست‌محیطی به دنبال حفاظت از محیط‌زیست در پیوند با محیط اجتماعی از طریق افزایش آگاهی‌های زیست‌محیطی در سطح جامعه و تقویت دانش و فرهنگ زیست‌محیطی در زمینه‌های مختلف جامعه همراه شده است. در این میان تأکید بر نقش زنان به‌عنوان حافظان محیط‌زیست بر کسی پوشیده نیست. زنان همواره به‌عنوآن‌یکی از اصلی‌ترین نهادهای تربیتی جامعه و خانواده به شمار می‌روند که در قرن حاضر در اثر جدیت و سعی خود به پیشرفت‌های چشمگیری دست‌یافته‌اند. مشارکت فعال زنان در جهت نهادینه کردن فرهنگ زیست‌محیطی و ضرورت ایجاد بسترهای لازم جهت نیل به محیط‌زیست پایدار امری است که در چند سال اخیر به یک پارادایم جدید در پایداری زیست‌بوم‌ها مبدل شده است تا جایی که، آگاهی ساکنین از مسائل زیست‌محیطی پیرامون به‌ویژه آگاهی زنان ضروری تلقی می‌شود. توجه به مناطق مرزی ایران با در نظر گرفتن مرزهای طولانی با کشورهای همسایه که بخش اعظمی از مرزها را عناصر محیط‌زیستی تشکیل داده است، نیازمند برنامه‌ریزی و ارزیابی‌های محیط‌زیستی می‌باشد. در این راستا، هدف اصلی این پژوهش تبیین چگونگی اثرگذاری دانش و آگاهی‌های زیست‌محیطی زنان مناطق مرزی بر پایداری زیست‌بوم‌ها می‌باشد. پژوهش حاضر به لحاظ هدف کاربردی است و با رویکرد تحلیلی، ابتدا از منابع اسنادی-کتابخانه‌ای بهره گرفته و مفاهیم مرتبط با دانش و آگاهی‌های زیست‌محیطی زنان را موردبررسی قرار داده و سپس مدل عوامل اثرگذار بر پایداری زیست‌بوم‌ها را تبیین نموده است. درنهایت با استفاده از مدل‌سازی معادلات ساختاری، سنجش میزان اثرگذاری دانش و آگاهی‌های زیست‌محیطی زنان سکونتگاه‌های شهرستان مرزی مریوان انجام‌شده است. نتایج پژوهش نشان می‌دهد، «میزان تحصیلات» با ضریب تأثیر 98 درصد مهم‌ترین متغیر اثرگذار می‌باشد و در میان عوامل وابسته مدل متغیر «میزان حفاظت از منابع محیطی» بیش‌ترین تأثیرپذیری را داشته است و بر اساس ضریب تعیین محاسبه‌شده، متغیرهای مستقل مدل پژوهش تا سطح 90 درصد پایداری زیست‌بوم‌ها را تبیین می‌نمایند. بنابراین می‌توان گفت که افزایش دانش‌پایه زنان در سکونتگاه‌های مرزی می‌تواند نگرش محیطی آنان را تغییر دهد و در نتیجه احساس مسئولیت نسبت به حفاظت از منابع طبیعی به وجود آورد. درنهایت متناسب با شرایط و موقعیت مرزی مطالعه موردی، راهکارهای اساسی در این زمینه ارائه‌شده است.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Model of the Effect of Environmental Knowledge and Awareness of Women in Border Areas on the Sustainability of Ecosystems Case Study: Settlements of Marivan Border City

نویسندگان [English]

  • Kyoumars Habibi 1
  • Ghazal Goodarzi 2
  • Mehdi Saidi 3
1 Associate Professor of Urban Planning, University of Kurdistan, Sanandaj, Iran
2 PhD in Urban Planning, North Tehran Branch of Islamic Azad University, Tehran, Iran
3 PhD Student in Urban Planning, Iran University of Science and Technology, Tehran, Iran
چکیده [English]

Nowadays, environmental knowledge seeks to protect the environment in relation to the social environment by increasing environmental awareness at the community level and strengthening environmental knowledge and culture in various areas of society. In the meantime, the emphasis on the role of women as environmentalists is not hidden from anyone. Women have always been considered as one of the main educational institutions of the society and family, which have achieved significant progress in the present century due to their seriousness and efforts. The active participation of women in institutionalizing environmental culture and the need to create the necessary conditions to achieve a sustainable environment is something that in recent years has become a new paradigm in the sustainability of ecosystems; to some extent, residents' awareness of environmental issues, especially women's awareness, is considered essential. Considering the border areas of Iran, considering the long borders with neighboring countries, most of which are environmental elements, requires environmental planning and assessments. In this regard, the main purpose of this study is to explain how the knowledge and environmental awareness of women in border areas affect the sustainability of ecosystems. The present study is applied in terms of purpose and with an analytical approach. First uses documentary-library resources and examines the concepts related to women's environmental knowledge and awareness and then explains the model of the effective factors on the sustainability of ecosystems. Finally, by modeling structural equations, the effect of knowledge and environmental awareness of women in the settlements of Marivan border city has been assessed. The results show that "education rate" is the most important variable with an impact factor of 98% and among the dependent factors of the model, the variable "rate of protection of environmental resources" has the most impact. Also, based on the calculated coefficient of determination, the independent variables of the research model explain up to 90% of the sustainability of ecosystems. Therefore, it can be said that increasing the basic knowledge of women in border settlements can change their environmental attitudes and thus create a sense of responsibility for the protection of natural resources. Finally, in accordance with the conditions and border situation of the case study, basic solutions in this field are presented.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Environmental knowledge
  • Women
  • Ecology
  • Border Settlements
  • Marivan city
1)      آزادخانی، پاکزاد (1398) نقش آگاهی و شناخت زیست‌محیطی در ایجاد اکوتوریسم پایدار (مطالعه مورد: شهرستان ایلام). نشریه پایداری، توسعه و محیط‌زیست، دوره 2، شماره2، صص. 98-83.
2)      اصلی‌پور، حسین و شریف‌زاده، فتّاح (1394) راهبرد سیاست‌گذاری زیست‌محیطی کشور در بستر نظریات متعارف تصمیم‌گیری عمومی، مجلس و راهبرد، دوره22، شماره 83، صص.272-245.
3)      اکبری، حسین (1391) نقش زنان در توسعه پایدار محیط‌زیست، زن در توسعه و سیاست، دوره10، شماره 4، صص. 56-37.
4)      بابایی، رقیه و کرمی دهکردی، اسماعیل (1396) ضرورت مشارکت زنان روستایی در حفظ منابع طبیعی و محیط‌زیست، چهارمین کنفرانس بین‌المللی برنامه‌ریزی و مدیریت محیط‌زیست، 2 خردادماه 1396، دانشگاه تهران.
5)      پرنیان، حاتم؛ زیاری، کرامت‌الله؛ میره‌ای، محمد؛ مدیری، مهدی (1395) استراتژی‌های توسعه مناطق مرزی با رویکرد آمایش سرزمین ناحیه مطالعاتی: ارومیه-سلماس، فصلنامه اطلاعات جغرافیایی، دوره 26، شماره104، صص. 184-173.
6)      تقی‌لو، علی‌اکبر و سلطانی، ناصر (1398) تأثیر شاخص‌های توسعه بر ثبات جمعیتی جوامع مرزی مطالعه موردی: استان آذربایجان غربی، فصلنامه پژوهشنامه مطالعات مرزی، دوره 7، شماره4، صص. 184-155.
7)      جلیلیان، سارا و سعدی، حشمت‌الله (1395) نقش توانمندسازی زنان در تصمیم‌گیری‌های اقتصادی خانوارهای روستایی (مطالعه موردی: روستاهای شهرستان اسلام‌آباد غرب)، فصلنامه برنامه‌ریزی منطقه‌ای، سال6، شماره21، صص. 142-129.
8)      رضایی، ‌ایما و کشوردوست، علیرضا (1392) نگاهی بر تحولات ژئوپلیتیکی مرزهای شمالی ایران، فضای جغرافیایی، دوره 3،  شماره 42، صص.15-1.
9)      سلیمان‌پورعمران، محبوبه؛ علیدادیایی، فریبا؛ سواداگر، حمیدرضا (1396) جهانی‌شدن، سیاست و سواد زیست‌محیطی: سیری تاریخی به مکاتب و نظریه‌پردازان محیط‌زیست، فصلنامه محیط‌زیست، دوره 2، شماره58، صص. 56-43.
10)   صفوی، سید یحیی (1378) جغرافیایی نظامی ایران، چاپ اول، تهران: انتشارات سازمان جغرافیایی نیروهای مسلح.
11)   عندلیب، علیرضا (1380) نظریه پایه و اصول آمایش مناطق مرزی جمهوری اسلامی ایران، چاپ اول، تهران: دانشکده فرماندهی و ستاد سپاه پاسداران.
12)   فرهنگ آبادی‌های شهرستان مریوان. (1395) سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی استاد کردستان.
13)   محمدی آشنانی، محمدحسین؛ محمدی آشنانی، علی؛ حسنی، الهام (1387) تلفیق اخلاق محیط‌زیست با رهیافت ارزیابی راهبردی محیط‌زیست برای دستیابی به توسعه پایدار، اخلاق در علوم و فناوری، دوره 3، شماره3، صص.70- 62.
14)   محمدی، سیاوش و میاحی، ناجی (1398) نقش و جایگاه آمایش مناطق مرزی در نظام برنامه‌ریزی مطالعه موردی مناطق مرزی ایران، فصلنامه دانش انتظامی خوزستان، سال 8، شماره28 ، صص.168-143.
15)   مختاری ملک‌آبادی، رضا؛ عبدالهی، عظیمه‌السادات؛ صادقی، حمیدرضا (1393) تحلیل و بازشناسی رفتارهای زیست‌محیطی شهری (مطالعه موردی: شهر اصفهان، سال 1391)، مجله پژوهش و برنامه‌ریزی شهری، سال 5، شماره18، صص. 20-1.
16)   مختاری‌هشی، حسین؛ مؤمنی، مهدی؛ باقری، مهرداد (1393) تدوین راهبردهای آمایش مناطق مرزی؛ مطالعه موردی مرزهای شرقی کشور، فصلنامه تحقیقات جغرافیایی، دوره29، شماره 3، صص.254- 237.
17)   ملکی، سعید و سعیدی، جعفر (1395) بررسی ابعاد زیست‌محیطی و جایگاه محیط‌زیست شهری در برنامه‌های توسعه ایران، مطالعات مدیریت شهری، دوره7، شماره 27، صص. 89- 69.
18)   مهمدی کربلایی، زینب و آجیلی، عبدالعظیم (1394) تبیین میزان آگاهی دختران روستایی در حفاظت از محیط‌زیست در راستای توسعه پایدار (مطالعه موردی روستای دغاغله)، علوم مهندسی محیط‌زیست، سال3 ، شماره1، صص. 68-55.
19)   موحدی، رضا؛ ایزدی، نسیم؛ علی‌آبادی، وحید (1395) برآورد میزان دانش و نگرش محیط‌زیستی و رابطه آن با عوامل سیاسی – اجتماعی (موردمطالعه: کارکنان شرکت‌های دانش‌بنیان کشاورزی استان‌های همدان و کرمانشاه)، فصلنامه آموزش محیط‌زیست و توسعه پایدار، دوره5، شماره ۲، صص. 112-99.
20)   نبوی، سید عبدالحسین و شهریاری، مرضیه (1393) دین، اخلاق و محیط‌زیست، فصلنامه انسان و محیط‌زیست، دوره12، شماره 2، صص. 84-70.
21)   واحدی، مرجان؛ سلیمان نژاد، سمیه؛ مرادی‌نژاد، همایون (1395) نیاز آموزشی حفظ محیط‌زیست زنان روستایی شهرستان ایلام، فصلنامه پژوهش مدیریت آموزش کشاورزی، دوره8، شماره 39، صص. 136-122.
22)   جلالیان، سید اسحاق و ویسیان، محمد (1397) بررسی امنیت پایدار در شهر مرزی سردشت از دیدگاه کارشناسان امنیتی، فصلنامه پژوهشنامه مطالعات مرزی، دوره6، شماره1، صص.145-127.
23)   موسوی، میرنجف؛ ویسیان، محمد؛ خلیفی­پور، حکیمه (1395) اولویت‌بندی راهبردهای امنیت پایدار در آمایش مناطق مرزی(مطالعه موردی: استان کردستان)، مجله جغرافیای سیاسی، دوره1، شماره2، صص.77-55.
24) Adem, M.S. (2017) Environmental knowledge Attitude،and Awareness of farmers in chencha worda Gamo Gofa zone, south Ethiopia International Journal of Scientific and Research Publications, Vol.7, No.1, pp.69-76.
25) Agarwal, B. (2018) Gender equality, food security and the sustainable development goals, Current Opinion in Environmental Sustainability, Vol.34, pp.26–32.
26) Ahamed, T. & Noguchi, R. & Muhsin, N. & Ayu Purnamasari, R. & Islam, M. A. & Tasnim, F. & Akmam, W. (2020) Sustainable agricultural development: a micro-level GIS-based study on women’s perceptions of environmental protection and entrepreneurship in Japan and Bangladesh, Geo Journal, Article in, pp.1–33.
27) Alkire, S. & Meinzen-Dick, R. & Peterman, A. & Quisumbing, A. & Seymour, G. & Vaz, A. (2013) The women’s empowerment in agriculture index, World Development, Vol.52, pp.71–91.
28) Alvi, T. U. R. & Hanif, I. & Feryal, I. & Waraich, I. A. & Mortaza, N. (2012) Women participation in socio-economic development in agriculture areas of Pakistan.Universal Journal of Management and Social Sciences, Vol.2, No.10, pp.9–20.
29) Arboleda, A.M. & Alonso, J.C. (2014) “Design awareness and purchase intention: an item response theory approach”, Academia Revista Latinoamericana de Administracio´n, Vol.27, No.1, pp.138-155
30) Aye T.T. (2018) The Role of Rural Women in Environmental Management in Myanmar: A Case Study of Ngaputaw Township, Open Science Journal, Vol.3, No.1, pp.1-14.
31) Begum, J. (2004) Women, Environment and Sustainable Development: Making The Links, 4th Annual Conference of the International Environment Forum organized jointly with the Social and Economic Development Seminar for the Americas 12-14 December 2000, Orlando, Florida, USA.
32) Bollinger, A.S. & Smith, R.D. (2001) Managing organizational knowledge as a strategic asset, Journal of Knowledge Management Vol.5, No.1, pp.8-18.
33) Browne, M. W. & Cudeck, R. (1993) Alternative ways of assessing model fit. In K. A. Bollen and J. S. Long (Eds.), Testing structural equation models (pp. 136-162). Newbury Park, CA.
34) Bush, R.L. & Kallen, M.A. & Liles, D.R. & Petersen, L.A. (2007) knowledge and awareness of peripheral vascular disease is decreased among women who have multiple cardiovascular risk, Journal of Surgical Research Vol.145, No.2, pp.313-9.
35) Dijksterhuis, A. & Aarts, H. (2010) Goals, attention, and (un)consciousness, Annual Review of Psychology, Vol.61, No.1, pp.467-490.
36) Du, Y. & Wang, X. & Brombal, D. & Moriggi, A. & Sharpley, A. & Pang, S. (2018) Changes in Environmental Awareness and Its Connection to Local Environmental Management in Water Conservation Zones: The Case of Beijing China, Sustainability, Vol.10, No.6, pp.1-24
37) Güneş Salı, Özlem Körükçü. & Aysel Köksal, Akyol. (2015) Research on the Environmental Knowledge and Environmental Awareness of Preschool Teachers, European Journal of Research on Education, Vol.3, No.1, pp.69-79.
38) Jeong, G. H. & Kim, H. K. (2020) Pro-environmental health behaviour and educational needs among pregnant women: A cross-sectional survey, Journal of Advanced Nursing, Vol.76, No.7, pp.1638-1646.
39) Liobikienė, Genovaitė. & Poškus, Mykolas S. (2019) The Importance of Environmental Knowledge for Private and Public Sphere Pro-Environmental Behavior: Modifying the Value-Belief-Norm Theory, Sustainability, Vol.11, No.12, pp.24-33.
40) MacCallum, R. C. & Browne, Michael. W. & Sugawara, Hazuki. M. (1996) Power Analysis and Determination of Sample Size for Covariance Structure Modeling, Psychological Methods, Vol.1, No.2, pp.130-149.
41) Safari, A. & Salehzadeh, R. & Panahi, R. & Abolghasemian, S. (2018) Multiple pathways linking environmental knowledge and awareness to employees’ green behavior, Corporate Governance, Vol.18, No.1, pp.81-103
42)  Zheng, Q. J. & Xu, A. X. & Kong, D. Y. & Deng, H. P. & Lin, Q. Q. (2018) Correlation between the environmental knowledge, environmental attitude, and behavioral intention of tourists for ecotourism in China, Applied Ecology and Environmental Research, Vol.16, No.1, pp.51–62.