بررسی وضعیت جمعیتی مناطق مرزی ایران و اثر آن بر امنیت پایدار مطالعه موردی: استان خوزستان

نوع مقاله : علمی - پژوهشی مستقل

نویسندگان

1 کارشناسی ارشد جمعیت شناسی، دانشگاه تهران، تهران، ایران

2 دانشجوی دکتری جمعیت شناسی، دانشگاه تهران، تهران، ایران

3 استادیار جامعه شناسی، دانشگاه آیت الله بروجردی، بروجرد، ایران

4 دانشیار جمعیت شناسی، دانشگاه تهران، تهران، ایران

چکیده

یکی از مسائل مهم و اساسی در راستای حفظ و اعتلای امنیت در مناطق مرزی، مسئله جمعیت است. جمعیت در مناطق مرزی به‌عنوان عاملی مهم برای استمرار و پایداری امنیت محسوب می‌شود. برای رسیدن به امنیت پایدار باید به ساختار و بافت جمعیتی این مناطق و تغییرات آن توجه ویژه‌ای کرد. استان خوزستان به‌عنوان یکی از مهم‌ترین استان‌های مرزی ایران، در دهه‌های گذشته دستخوش تغییرات جمعیتی زیادی شده و ازنظر جابه‌جایی جمعیت در نیم‌قرن اخیر در مقایسه با سایر استان‌های کشور، تغییرات عمده‌ای داشته است. پژوهش با رویکرد توصیفی ـ تحلیلی به بررسی و تحلیل تحولات جمعیتی در استان خوزستان پرداخته و آسیب‌ها و مسائل امنیتی متأثر از این تحولات را شناسایی کرده است. نتایج به‌دست‌آمده، بیانگر کاهش رشد جمعیت و افزایش مهاجر فرستی این استان در دو دهه اخیر بوده است. خالص مهاجرتی منفی در رشد جمعیت، درصد جمعیت فعال، ساختار سنی، میانگین سن ازدواج و بعد خانوار این استان تأثیر بسزای داشته و به‌عنوان یک تهدید جدی برای امنیت پایدار در منطقه و کشور مطرح است. ازاین‌رو در برنامه‌ریزی‌های کلان ملی و منطقه‌ای توجه جدی به این مسئله باید در دستور کار قرار گیرد.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Investigating the Demographic Situation of Iran's Border Areas and its Effect on Sustainable Security Case Study: Khuzestan Province

نویسندگان [English]

  • Davoud Shahpari Sani 1
  • Habib Allah Sadeghi 2
  • MohammadReza Hosseini 3
  • Hossein Mahmoudian 4
1 M.A of Demography, University of Tehran, Tehran, Iran
2 PhD student in Demography, University of Tehran, Tehran, Iran
3 Assistant Professor of Sociology, Ayatollah Boroujerdi University, Boroujerd, Iran
4 Associate Professor of Demography, University of Tehran, Tehran, Iran
چکیده [English]

One of the most important and fundamental issues in order to maintain and enhance security in border areas is the issue of population. Population in border areas is an important factor for the continuity and stability of security. In order to achieve sustainable security, special attention should be paid to the demographic structure of these areas and its changes. Khuzestan province, as one of the most important border provinces of Iran, has undergone many demographic changes in recent decades and in terms of population movement in the last half century compared to other provinces in the country, has undergone major changes. The research has studied and analyzed demographic changes in Khuzestan province with a descriptive-analytical approach and has identified the harms and security issues affected by these changes. The obtained results show a decrease in population growth and an increase in emigration in this province in the last two decades. Net negative migration has a significant impact on population growth, percentage of active population, age structure, average age of marriage and household size of this province and is a serious threat to sustainable security in the region and the country. Therefore, in national and regional macro-planning, serious attention to this issue should be on the agenda.

کلیدواژه‌ها [English]

  • migration
  • Demographic changes
  • Sustainable security
  • border areas
  • Khuzestan province
1)      ارشاد، فرهنگ و حزباوی، عزیز (1384) بررسی برخی انگیزه‌های تمایل به برون کوچی از شهر اهواز، مجله جامعه‌شناسی ایران، دوره6، شماره 2، صص.120-107.
2)      افراخته، حسن، (1391) مرز، سرمایه اجتماعی، توسعه و امنیت نواحی مرزی، اولین همایش ملی شهرهای مرزی و امنیت، چالش‌ها و رهیافت‌ها، زاهدان، صص 15-1.
3)      بوزان، بری (1380) امنیت، کشور، نظم نوین جهانی و فراسوی آن، ترجمه احمد پارساپور، فرهنگ اندیشه، شماره 3 و 4، صص.110-85.
4)      بوزان، بری (1397) مردم، دولت‌ها و هراس، ترجمه پژوهشکده مطالعات راهبردی، چاپ پنجم، تهران: پژوهشکده مطالعات راهبردی.
5)      رجایی، سید عباس و منصوریان، حسین (1399) تحلیل فضایی تحولات جمعیتی سکونتگاهی روستایی در مناطق مرزی ایران با استفاده از واحدهای پایه فضایی، فصلنامه علوم و فنون مرزی، دوره9 ، شماره 1، صص. 91-63.
6)      رضوانی، محمدرضا (1383) مقدمه‌ای بر برنامه‌ریزی توسعه روستایی در ایران، تهران: نشر قومس.
7)      سالنامه آماری کشور، 1355، 1365، 1375، 1370، 1385، 1390، 1395.
8)      سجادپور، سید محمدکاظم و اجتهادی، سعیده (1389) نگرش امنیتی غرب و تهدیدات بین‌المللی پس از جنگ سرد؛ مطالعه موردی: برنامه هسته‌ای جمهوری اسلامی ایران، دانش سیاسی، سال 6، شماره 1، صص. 59-25.
9)      شهپری ثانی، داود (1396) بررسی میزان تمایل به مهاجرت و عوامل مؤثر بر آن: موردمطالعه جوانان 29-18 ساله استان خوزستان، پایان‌نامه کارشناسی ارشد رشته جمعیت‌شناسی، به راهنمایی حسین محمودیان، دانشکده علوم اجتماعی، دانشگاه تهران.
10)   طالشی، مصطفی و امیر فخریان، مصطفی (1391) کاربرد الگوی کمی تحلیل فضایی جمعیت در آمایش سکونتگاه‌های روستایی مطالعه موردی استان خراسان رضوی، پژوهش‌های روستایی، سال 3، شماره 4، صص. 134-111.
11)   عندلیب، علیرضا و شریف معطوف (1388) توسعه و امنیت در آمایش مناطق مرزی ایران، شماره مجله باغ نظر، دوره6، شماره 12، صص.76-57.
12)   قادری حاجت، مصطفی؛ عبدی، عرفان؛ جلیلی پروانه، زهرا؛ باقری سرنجیانه، ناصر (1389) تبیین نقش بازارچه‌های مرزی در امنیت و توسعه پایدار نواحی پیرامون مطالعه موردی: بازارچه‌های مرزی استان خراسان جنوبی، فصلنامه ژئوپلیتیک، سال 6، شماره 3، صص. 151-121.
13)   گل وردی، عیسی (1390) محدودیت‌ها و فرصت‌های توسعه اجتماعی -فرهنگی نواحی مرزی، فصلنامه رهنامه سیاست‌گذاری، دوره 2، شماره 1، صص.11-1.
14)   متقی، افشین (1393) تغییرهای ساختار جمعیتی جمهوری اسلامی ایران: آسیب‌شناسی و ظرفیت سنجی مسائل امنیتی، پژوهش‌های جغرافیای انسانی، دوره 47، شماره 3، صص. 575-557.
15)   محمودیان، حسین (1386) مهاجرت افغان‌ها به ایران: تغییر در ویژگی‌های اقتصادی، اجتماعی و جمعیتی و انطباق با جامعه مقصد، نامه انجمن جمعیت‌شناسی، سال 2، شماره 4، صص. 69- 42.
16)   محمودیان، حسین و قاسمی اردهائی، علی (1392) بررسی وضعیت مهاجرت و شهرنشینی در ایران، صندوق جمعیت سازمان ملل با همکاری پژوهشکده آمار و دانشکده علوم اجتماعی.
17)   مختاری هشی، حسین؛ وزین، نرگس؛ قادری حاجت، مصطفی (1396) بررسی پایداری امنیت روستاهای مرزی استان سیستان و بلوچستان، فصلنامه جغرافیایی سرزمین، سال 14، شماره 54، صص.60- 43.
18)   مشفق، محمود و حسینی، قربان (1391) تحلیلی بر جمعیت شناختی مناطق مرزی و اثرات آن بر امنیت پایدار، همایش ملی شهرهای مرزی و امنیت؛ چالش‌ها و رهیافت‌ها، دانشگاه سیستان و بلوچستان، صص 1153- 1140.
19) Akokpari, J. (2007) The Political Economy of Human Insecurity in Sub-Saharan Africa, Tokyo: Institute of Developing Economies.‌
20) Banerjee, D. & Asthana, V. & Khan, S. R. & Shukla, A. C. (2003) Environment, Development, and Human Security: Perspectives from South Asia, University Press of Amer.
21) Buzan, B. & Buzan, B. G. & W'ver, O. & Waever, O. & Buzan, O. W. B. (2003) Regions and powers: the structure of international security, Cambridge University Press.
22) Chandler, D. (2007) The security–development nexus and the rise of ‘anti-foreign policy, Journal of International relations and Development, Vol.10, No.4, pp.362-386.‌
23) Cohen, S. P. (1987) The Security of South Asia: American and Asian Perspectives, Univ of Illinois Pr.‌
24) Firozjaei, M. K. & Nematollahi, O. & Mijani, N. & Shorabeh, S. N. & Firozjaei, H. K. & Toomanian, A. (2019) An integrated GIS-based Ordered Weighted Averaging analysis for solar energy evaluation in Iran: Current conditions and future planning, Renewable Energy, Vol.136, pp.1130-1146.
25) Homer-Dixon, T. F. (2010) Environment, scarcity, and violence, Princeton University Press.‌
26) https://earthengine.google.com.
27) Malczewski, J. & Rinner, C. (2015) Multicriteria decision analysis in geographic information science, New York: Springer.‌
28) Malmberg, B. & Sommestad, L. (1820) Four phases in the Demographic transition. Implications for Economic and Social development in Sweden, Institute for Futures Studies.
29) Niebuhr, A. & Stiller, S. (2002) Integration effects in border regions-A survey of economic theory and empirical studies, ERSA conference papers ersa02p066, European Regional Science Association.
30) Oyoo, E. M. (2010) Human Security and Environmental Sustainability: The Impact of Environmental Factors on Socio-Economic Systems in the Horn of Africa, Howard University. Washington DC.‌