الگوی توسعه گردشگری مرزی مناطق آزاد تجاری مطالعه موردی: منطقه آزاد قشم

نوع مقاله: علمی - پژوهشی مستقل

نویسندگان

1 دانشیار جغرافیا و برنامه‌ریزی شهری، دانشگاه تربیت مدرس، تهران، ایران

2 دکتری جغرافیا و برنامه‌ریزی شهری، واحد تهران مرکزی، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران

3 استادیار شهرسازی، واحد اهواز، دانشگاه آزاد اسلامی، اهواز، ایران

چکیده

صنعت گردشگری، به‌عنوان گسترده‌ترین صنعت خدماتی جهان، از منابع مهم رونق اقتصادی (اشتغال‌زایی، کسب درآمدهای ارزی، کاهش فقر و غیره) و افزایش تبادل و تعامل اجتماعی و تجارت و بازرگانی و ... محسوب می‌شود. ازاین‌رو، مناطقی چون جزایر و بندرها مرزی که از ظرفیت‌های گردشگری مناسبی برخوردار هستند، باید راهبردهای مناسبی انتخاب کنند تا از مزایا و فواید اقتصادی و اجتماعی - فرهنگی صنعت مذکور برخوردار شوند. هدف این تحقیق شناسایی راهبردهای مناسب برای توسعه گردشگری منطقه آزاد تجاری قشم در راستای افزایش گردشگر و به‌تبع آن توسعه همه‌جانبه، رفع محرومیت ساکنان بومی، ایجاد امنیت مرزی و درآمد پایدار می‌باشد. روش تحقیق توصیفی – تحلیلی و جامعه آماری گروه خبرگان، مسئولین و گردشگران می‌باشند. در این پژوهش با استفاده از تکنیک SOAR و با استفاده از مدل تصمیم‌گیری چند معیاره SWARA به اولویت‌سنجی و رتبه‌بندی عوامل شناسایی‌شده و تعیین ارزش نهایی مجموعه عوامل داخلی و خارجی جهت اولویت‌بندی و اتخاذ بهترین راهبرد پرداخته شد. نتایج پژوهش نشان داد بین راهبردهای SA راهبرد بهره‌گیری از جاذبه‌های فرهنگی، دریایی و طبیعی جهت تبدیل‌شدن به قطب گردشگری منطقه، در بین راهبرد SR راهبرد گسترش دفاتر گردشگری، راه‌اندازی مرکز اطلاعات و ایجاد سرویس‌های اینترنتی در منطقه جهت معرفی و تبلیغ مراکز گردشگری، در بین راهبردهای OA راهبرد بهره‌گیری از موقعیت استراتژیکی، ژئوپلیتیکی و ژئواکونومیکی منطقه به‌منظور توسعه گردشگری و معرفی آن به‌عنوان قطب گردشگری در خاورمیانه و در بین راهبردهای OR راهبرد ایجاد بازارچه‌های هفتگی و برگزاری نمایشگاه‌های فرا منطقه‌ای به‌منظور معرفی محصولات و تولیدات محلی و بومی منطقه به‌عنوان مهم‌ترین راهبردهای توسعه صنعت گردشگری برای منطقه آزاد قشم محسوب می‌شوند.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

The pattern of Development of Cross-Border Tourism in Free Trade Zones Case study: Qeshm Free Zone

نویسندگان [English]

  • Abolfazl Meshkini 1
  • Zahra Tardast 2
  • Mohammad Ali Khalijl 3
1 Associate Professor of Geography and Urban Planning, Tarbiat Modares University, Tehran, Iran
2 Phd. in Geography and Urban Planning, Central Tehran Branch, Islamic Azad University, Tehran, Iran
3 Assistant Professor of Urban Planning, Ahvaz Branch, Islamic Azad University, Ahvaz, Iran
چکیده [English]

The tourism industry, as the largest service industry in the world, is one of the important sources of economic prosperity (job creation, earning foreign exchange incomes, poverty reduction, etc.) and increasing social interaction and trade, etc. Therefore, areas such as islands and border ports that have good tourism potential, should choose the appropriate strategies to achieve the economic and socio-cultural benefits of the industry. The purpose of this study is to identify appropriate strategies for tourism development of Qeshm Free Trade Zone in order to increase tourists and consequently comprehensive development, elimination of deprivation of indigenous peoples and creating border security and sustainable income. The research method is descriptive-analytical and the statistical population is a group of experts, officials and tourists. In this study, the identified factors were prioritized and ranked by using of the SOAR technique and the SWARA multi-criteria decision-making model and the final value of a set of internal and external factors was determined to prioritize and adopt the best strategy. The results showed that among the SA strategies, the strategy of using cultural, marine and natural attractions to become the tourism hub of the region; among the SR strategy, the strategy of expanding tourist offices, setting up an information center and creating internet services in the region to introduce and promote tourism centers; among the OA strategies, the strategy of utilizing the strategic, geopolitical and geo-economics position of the region in order to develop tourism and introduce it as a tourism hub in the Middle East and among the OR strategies, the strategy of creating weekly markets and holding trans-regional exhibitions in order to introduce local and indigenous products and products of the region are considered as the most important strategies for the development of the tourism industry for the Qeshm Free Zone.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Tourism development
  • border areas
  • Qeshm Free Zone
  • SOAR- SWARA
1)      ابراهیم‌زاده، عیسی و آقاسی زاده، عبدالله (1390) تأثیر منطقه آزاد چابهار بر توسعه گردشگری حوزه نفوذ آن با بهره‌گیری از مدل رگرسیون و آزمون T-test، فصلنامه جغرافیا و توسعه، بهار 1390، سال 9، شماره 21، صص. 26-5.

2)      احمدی دهکاء، فریبرز و تردست، زهرا (1398) تدوین استراتژی توسعه گردشگری پایدار منطقه 12 شهر تهران با رویکرد مدل‌سازی ساختاری – تفسیری، گردشگری شهری، پاییز 1398، سال 6، شماره 3، صص. 88-75.

3)      پیش‌بهار، اسماعیل؛ پرچم، رقیه؛ یادآور، حین (1396) عوامل مؤثر بر تقاضای گردشگری منطقه آزاد ارس با رهیافت مدل معادلات ساختاری، مجله تحقیقات اقتصاد و توسعه کشاورزی ایران، زمستان 1396، سال 48، شماره 4، صص. 572-557.

4)      خاوریان گرمسیر، امیررضا؛ استاروس، ژاکلین ام، علیان، مهدی (1392) برنامه‌ریزی راهبردی توسعه گردشگری شهری با استفاده از مدل استراتژیک SOAR (نمونه موردی شهر تفت)، برنامه‌ریزی و آمایش فضا، پاییز 1392، سال 17، شماره 3، صص. 144-127.

5)      دشتی، سولماز؛ منوری، سید مسعود؛ حسینی، سید محسن؛ ریاضی، برهان؛ مؤمنی، منصور (1391) ارائه مدل برنامه‌ریزی کاربری اراضی جهت توسعه گردشگری در جزایر خلیج‌فارس (مطالعه موردی: جزیره قشم)، اکو بیولوژی تالاب، پاییز 1391، سال 4، شماره 3، صص. 61- 49.

6)      سید علی پور، خلیل؛ رستم گورانی، ابراهیم؛ حسینی، سید مهدی (1393) بررسی سیاست‌ها و راهبردهای توسعه گردشگری در مناطق آزاد تجاری با تأکید بر نظم و امنیت اجتماعی: مطالعه موردی، منطقه آزاد قشم، پژوهشنامه جغرافیای انتظامی، تابستان 1393، سال 2، شماره 6، صص. 124-91.

7)      شربتی، اکبر (1394) تحلیلی بر نقش گردشگری در توسعه اقتصادی مناطق مرزی (موردمطالعه: استان گلستان)، پژوهشنامه مطالعات مرزی، تابستان 1394، دوره 3، شماره 2، صص: 17-1.

8)      شهماری اردجانی، رفعت و کاموسی علمداری، جواد (1398) بررسی گونه‌های گردشگری مؤثر بر توسعه گردشگری منطقه آزاد ارس، گردشگری شهری، بهار 1398، دوره 6، شماره 1، صص. 46- 33.

9)      شیره بوشهری، مریم (1397) مرکز گردشگری سازگار با محیط‌زیست قشم، پایان‌نامه کارشناسی ارشد، رشته معماری گرایش معماری، موسسه آموزش عالی امین (غیرانتفاعی – غیردولتی)

10)   صفرآبادی، اعظم؛ مجیدی ده شیخ، حکیمه؛ زنگی‌آبادی، علی (1395) توسعه گردشگری شهری با تأکید بر نقش بازارچه‌های مرزی (مطالعه موردی: بازارچه مرزی پاوه)، برنامه‌ریزی توسعه گردشگری، سال 5، شماره 16، صص. 126-95.

11)   قادرمرزی، حامد و برزگر، صادق (1396) برنامه‌ریزی توسعه گردشگری مناطق مرزی با استفاده از مدل SWOT مطالعه موردی اورامان تخت، فصلنامه علمی علوم و فنون مرزی، زمستان 1396، سال 6، شماره 4، صص: 115- 91.

12)   قادری، اسماعیل؛ فرجی راد، عبدالرضا؛ بروجی، سمیرا (1390) جایگاه گردشگری در سیاست‌ها و برنامه‌های توسعه مناطق آزاد (مطالعه موردی قشم)، فصلنامه فضای گردشگری، زمستان 1390، سال 1، شماره 1، صص. 114-101.

13)   نایب پور، محمد؛ ویسیان، محمد؛ اصغری، آزاد؛ سارانی، سمانه (1392) برنامه‌ریزی راهبردی توسعه گردشگری در استان‌های مرزی با روش swot (موردمطالعه: استان کردستان)، فصلنامه علوم و فنون مرزی، پاییز 1392، دوره 2، شماره 6، صص. 30-7.

14)   نوربخش، حسین (1369) جزیره قشم خلیج‌فارس، تهران: انتشارات سپهر.

15)   یعقوب‌زاده، رحیم؛ عمویی، صدرا؛ حسین جان بابا نژاد (1394) ارزیابی مناطق آزاد ایران به لحاظ جذب گردشگر و توسعه زیرساخت‌های گردشگری؛ مطالعه موردی: منطقه آزاد قشم، فصلنامه مطالعات فرهنگی و سیاسی خلیج‌فارس، بهار 1394، سال 2، شماره 3، صص. 116-99.

16) Carter, R.W. & Beeton, R.J.S. (2007) A Model of cultural change and tourism, Asia Pacific Journal of Tourism Research, Vol.9, No.4, pp.423-442.

17)   Choi, Hawansukchris. & Sirakaya, Ercan. (2006) Sustainable indicstors for managing Community tourism, Tourism Management, Vol.27, No.6, pp.1274–1289.

18)   Marek, Nowacki. & Joanna Kowalczyk - Anioł. & Karolina Królikowska.& Małgorzata Pstrocka-Rak. &Matylda Awedyk. (2018) Strategic planning for sustainable tourism development in Poland, International Journal of Sustainable Development & World Ecology, Vol.25, No.6, pp.567- 562.

19)   Haushila, Prasad. (2012) Tourism In Kenya: An Analysis of Strategic Issues And Challenges, Tourism Management Perspectives, Vol.1, No.1, pp.48-56.

20)   Gołembski, G. & Niezgoda, A. (2012) The role of time in the global tourism market—A demand perspective. Edited by Kasimoglu, Visions for global tourism industry. Creating and sustaining competitive strategies, Rijeka: InTech.

21)   Hall, C, M. (2008) Tourism Planning, Policies, Processes and Relationships, Prentice hall, England.

22)   Rosentraub, M.S. & Joo, M. (2009) Tourism and Economic Development: Which Investments Produce Gains for Regions?, Tourism Management, No.30, pp.759-770.

23)   Niezgoda, A. (2006) Obszar recepcji turystycznej w warunkach rozwoju zrównoważonego, Prace Habilitacyjne/ Akademii Ekonomicznej, Poznaniu, Poznań.

24)   Studzieniecki, Tomasz. & Palmowski, Tadeusz, Korneevets, Valentin. (2016) The system of cross-border tourism in the Polish-Russian borderland, Procedia Economics and Finance, Vol.39, pp.545-552.

25) Stoffelen, Arie. & Vanneste, Dominique. (2017) Tourism and cross-border regional development: Insights in European contexts, European Planning Studies.

26)   Bohlin, M. & Brandt, D. & Elbe, J. (2016) Tourism as a vehicle for regional development in peripheral areas – myth or reality? A longitudinal case study of Swedish regions, European Planning Studies, Vol.24, No.10, pp.1788–1805.

27)   Cervelló-Royo, R. & Garrido-Yserte, R. & Segura-García del Río, B. (2012) A urban regeneration model in heritage areas in search of sustainable urban development and internal cohesion, Journal of Cultural Heritage Management and Sustainable Development, Vol.2, No.1, pp.44–61

28) Nilsson, J. H. & Eskilsson, L. & Ek, R. (2010) Creating cross-border destinations: Interreg programmes and regionalisation in the Baltic Sea area, Scandinavian Journal of Hospitality and Tourism, Vol.10, No.2, pp.153–172