تحلیل فضایی شاخص‌های توسعه نواحی مرزی (مطالعه موردی: دهستان‌های شهرستان تربت‌جام)

نوع مقاله: علمی - پژوهشی مستقل

نویسندگان

1 استادیار علوم استراتژیک، دانشگاه فرماندهی و ستاد آجا، تهران، ایران

2 دانشیار جغرافیای سیاسی، دانشگاه خوارزمی، تهران، ایران

3 دانشجوی کارشناسی ارشد ژئوپلیتیک دانشگاه فرماندهی و ستاد آجا، تهران، ایران

چکیده

توسعه متجانس در بخش­های مختلف یک کشور و به­ویژه در قلمروهای مرزی به دلیل حساسیت ژئوپلیتیکی، از اهمیت خاصی برخوردار است. توسعه امنیت پایدار در مناطق مرزی شرق کشور به‌عنوان یکی از دغدغه‌های اصلی حکومت‌ها مطرح بوده و تاکنون استراتژی‌های فراوانی برای توسعه مناطق مرزی در نظر گرفته‌شده است. درواقع آنچه می‌تواند امنیت پایدار را در مرز تضمین کند توسعه متوازن و پایدار نواحی مرزی است، هدف این پژوهش بررسی میزان توسعه‌یافتگی دهستان‌های شهرستان تربت­جام است. روش تحقیق توصیفی ـ تحلیلی و روش جمع­آوری داده­ها، کتابخانه­ای است. برای تعیین و تحلیل سطوح توسعه­یافتگی، از مدل Vikor با انتخاب 51 شاخص در قالب 9 بعد در سطح دهستان‌های شهرستان تربت­جام استفاده‌شده است. با بهره‌گیری از نرم­افزارهای Excel و Arc GIS، نقشه­های تحلیل فضایی توسعه در دهستان‌های موردمطالعه ترسیم‌شده است. نتایج رتبه­بندی نهایی بر اساس مدل Vikor نشان داد که دهستان‌های دشت جام و کاریزان نسبت به دیگر دهستان‌ها از سطح توسعه بیشتری برخوردارند و دهستان‌های صالح­آباد و جنت­آباد به ترتیب، کم برخوردارترین دهستان‌های شهرستان می­باشند. همچنین، یافته­های حاصل از CV تمامی ابعاد نشان داد که دهستان‌های موردمطالعه، در ابعاد سیاسی - اداری بسیار ناپایدار هستند و در بعد بهداشتی - درمانی نسبت به سایر ابعاد از پایداری بیشتری برخوردارند.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Spatial analysis of development indicators of border areas (Case study: Torbat-e-Jameh rural districts)

نویسندگان [English]

  • hosein valivandnzamani 1
  • afshin mottaghi 2
  • Hamidreza Golsoomiyan 3
1 Geopolitical Department, Aja Command and Staff College, Tehran, Iran
2 Associate Professor of Political Geography, Kharazmi University, Tehran, Iran
3 Geopolitical Department, Aja Command and Staff College, Tehran, Iran
چکیده [English]

Abstract
Background and Aim: Significant development in different parts of a country, especially in the border areas, is of particular importance due to its geopolitical sensitivity. The development of sustainable security in the eastern border areas of the country has been one of the main concerns of governments and so far many strategies for the development of border areas have been considered. For this reason, this study intends to examine the level of development of the villages of Torbat-e-Jam city and identify the deprived and privileged villages of the city
Method: The descriptive-analytical research method and data collection method is library. To determine and analyze the levels of development, Vikor model has been used by selecting 51 indicators in the form of 9 dimensions in the rural areas of Torbat-e-Jameh city. Using Excel and Arc GIS software, developmental spatial analysis maps are drawn in the study area.
Results and Results: The final ranking results based on Vikor model showed that Dasht-e-Jameh and Karizan villages have a higher level of development than other villages and Salehabad and Janatabad villages are the least developed villages in the city, respectively. Be. Also, findings The CV of all dimensions showed that the studied villages are very unstable in political-administrative dimensions and have more stability in health-treatment dimension than other dimensions.

کلیدواژه‌ها [English]

  • development
  • Sustainable security
  • Border
  • Iran
  • Torbat Jam
1)      حبیبی، آرش؛ ایزدیار، صدیقه؛ سرافرازی، اعظم (1393) تصمیم‌گیری چندمعیاره فازی، چاپ اول، تهران: انتشارات کتیبه گیل.

2)      افراخته، حسن و توفیقیان اصل، سیدامیر (1395) تحلیل مکانی- فضایی سطوح توسعه­یافتگی دهستان‌های شهرستان بویراحمد، راهبردهای توسعه روستایی، سال 3، شماره 2، صص.214-193.

3)      جان‌پرور، محسن (1396) نگرشی نو به مطالعات مرزی (مفاهیم، اصول و نظریه­ها)، تهران: انتشارات انجمن ژئوپلیتیک ایران.

4)      جمعه پور، محمد (1384) مقدمه­ای بر برنامه­ریزی روستایی: دیدگاه­ها و روش­ها، تهران: انتشارات سمت.

5)      خادمی، حسین و زارع پور، فاطمه (1396) سنجش درجه توسعه­یافتگی دهستان‌های شهرستان نی‌ریز با روش تاکسونومی عددی، پژوهش‌های جغرافیای انسانی (پژوهش‌های جغرافیایی)، سال 49، شماره 1، صص.80-69.

6)      خطابی، غلامحسین (1374) مرزبانی، چاپ اول، تهران: معاونت آموزشی ناجا.

7)      زنگی‌آبادی، علی و پریزادی، طاهر (1390) سنجش و تحلیل سطوح توسعه‌یافتگی نواحی روستایی استان کردستان با استفاده از مدل تحلیل خوشه­ای، مطالعات مدیریت شهری، سال 3، شماره 7، صص.52- 43.

8)      صادقی، حجت الله؛ فال سلیمان، محمود؛ هاشمی،صدیقه؛ فدایی، معصومه (1393) محدودیت و ظرفیت­های توسعه پایدار در نواحی مرزی شرق ایران (موردی: دهستان بندان در شهرستان نهبندان)، فصلنامه اقتصاد فضا و توسعه روستایی، سال 3، شماره 2، صص. 143-125.

9)      عطایی، محمد (1389) تصمیم‌گیری چند معیاره، شاهرود: دانشگاه صنعتی شاهرود.

10)   عندلیب، علیرضا (1379) آمایش مناطق مرزی، رسالة دکتری رشتة شهرسازی دانشکدة هنرهای زیبای دانشگاه تهران.

11)   عندلیب، علیرضا (1380) نظریة پایة آمایش مناطق مرزی. دوره عالی جنگ. تهران.

12)   علوی قصونی، سیدجواد؛ میره­ای، محمد؛ احمدی، سیدعباس (1396) پیوندهای امنیت و توسعه ناحیه­ای در مناطق جغرافیایی ایران؛ مطالعه موردی: استان خراسان رضوی، فصلنامه ژئوپلیتیک، سال 13، شماره 1، صص.145-125.

13)   قدیری معصوم، مجتبی (1379) سیری در مفاهیم و ابعاد مختلف توسعه، مجله دانشکده ادبیات و علوم انسانی دانشگاه تهران، دوره44، شماره 156، صص. 15-1.

14)   متقی، افشین؛ ربیعی، حسین؛ قره بیگی، مصیب (1394) تحلیل فضایی توسعه نواحی مرزی شرق کشور نمونه موردی: دهستان‌های مرزی استان خراسان جنوبی، فصلنامه اقتصاد فضا و توسعه روستایی، سال 4، شماره14، صص. 167-147.

15)   محمدی صالح، رحیم؛ بوکانی، رشید؛ ویسی، رضا (1392) نقش تجارت مرزی در تثبیت جمعیت روستایی: مطالعه موردی حوزه نفوذ بازارچه مرزی سردشت، فصلنامه فرآیند مدیریت توسعه، دوره 26، شماره 4، صص.132-119

16)   معزی، علی و وثوقی، سعید (1397) نسبت امنیت و توسعه در سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران، فصلنامه سیاست جهانی، دوره 7، شماره 2، صص. 54-27.

17)   مؤمنی، مهدی (1377) درآمدی بر اصول و روش های برنامه­ریزی ناحیه­ای، اصفهان: انتشارات گویا.

18)   نامی، محمد حسن و اخباری، محمد (1397) جغرافیای مرز با تاکید بر مرزهای ایران، تهران: انتشارات سازمان جغرافیایی نیروهای مسلح.

19)   نظم فر، حسین (1396) تحلیل سطوح توسعه روستایی و میزان برخورداری دهستان‌های استان آذربایجان غربی، فصلنامه اقتصاد فضا و توسعه روستایی، دوره 6، شماره 19، بهار 1396، صص. 175-159.

20)   وحیدی، پریدخت (1373) آمایش سرزمین: راهنمایی برای برنامه­ریزی آموزش عالی، فصلنامه پژوهش و برنامه­ریزی در آموزش عالی، سال 2، شماره 7 و 8، صص.104-75.

21)   تودارو، مایکل (1378) توسعه اقتصادی در جهان سوم، ترجمه غلامعلی فرجادی، تهران: سازمان برنامه و بودجه.

22)   رضوانی، محمدرضا (1383) مقدمه­ای بر برنامه­ریزی توسعه روستایی، چاپ اول، تهران: نشر قومس.

23)   همتی، علیرضا و پذیرا، عبدالرحیم (1397) توسعه پایدار روستایی در ایران بر پایه مطالعات محققان داخلی، دومین کنفرانس بین المللی مهندسی آب و محیط‌زیست، تهران، صص. 9-1.

24)   میره­ای، محمد؛ حسینی، سیدعلی؛ میرزائی، سیدمصطفی (1396) بررسی وتحلیلی بر چگونگی توسعه­یافتگی نواحی روستایی مرزی (موردمطالعه دهستان‌های شهرستان سرخس)، پژوهشنامه مطالعات مرزی، سال 5، شماره 2، صص. 108-82.

25)   پرنیان، حاتم؛ زیاری، کرامت الله؛ میره­ای، محمد؛ مدیری، مهدی (1396) استراتژی توسعه مناطق مرزی با رویکرد آمایش سرزمین (ناحیه مطالعاتی: ارومیه ـ سلماس)، فصلنامه مطالعات جغرافیایی، دوره 26، شماره 104، صص. 184-174.

26)   رضازاده، زهره؛ شاطری، مفید؛ راستی، عمران  (1393) اقدامات توسعه­ای و نقش آن در تأمین امنیت پایدار مناطق مرزی مطالعه موردی: کمربند سبز دشت خوشاب، فصلنامه مطالعات فرهنگی اجتماعی خراسان، دوره9، شماره1، صص. 69-50.

27)   حیدری ساربان، وکیل (1398) نقش مسئولیت پذیری اجتماعی در تقویت امنیت مرزی مناطق روستایی مطالعه موردی: شهرستان مرزی گرمی، فصلنامه پژوهشنامه مطالعات مرزی، دوره 7، شماره 3، صص.164-139.

28)   قاسمی، مریم؛ عبدالصمدی، عبدالغوث؛ علیزاده دولت آبادی، لیدا (1398) راهبردهای مطلوب توسعه ظرفیتی در روستاهای شهرستان مرزی صالح آباد، فصلنامه پژوهشنامه مطالعات مرزی، دوره 7، شماره 3، پاییز 1398، صص. 138-109.

29)   جعفر بیگلو، منصور؛ قدیری معصوم، مجتبی؛ موسوی روزان، سید محمد؛ بخشی، زهرا (1392) نقش عوامل طبیعی در پراکنش فضایی سکونتگاه­های روستایی شهرستان تربت‌جام، فصلنامه اقتصاد فضا و توسعه روستایی، سال 2، شماره4، صص.54-33.

30) Cizre, A. (2019) An Application of the Multiple Criteria Decision Making (MCDM) Analysis to the Selection of a New Hub Airport, European Journal of Transport and Infrastructure Research, Vol.15, No.2, pp.220-228.

31) Convers, E.P. (2014) Space in Geography, Geo-Journal, Vol.7, No.2, pp.52-63.

32) Cunningham, F. (2012) Poverty Reduction and Growth Trust, Borrowing Agreement with the Banque De France, International Monetary Fund. Washington, D.C.

33) Fohen, J. (2019) Multiple criteria Decision Support- a Review, European Journal of Operational Research, Vol.63, No.1, pp.115-123.

34) Poakley, C. (2012) Weight determination for consistently ranking alternatives in multiple criteria decision analysis, Applied Mathematical Modeling, Vol.34, No.4, pp.35-42.

35) Wang, C.H. & Chin, T.P. (2011) Using VIKOR Method for Evaluating Service Quality of Online Auction under Fuzzy Environment, IJCSET, Vol.1, No.1, pp.307-314.

36) World Bank (1989) Sub-sahran Africa: From Crisis to Sustanaible Growth, (Washington, Dc, the World bank).