تأثیر شاخص‌های توسعه بر ثبات جمعیتی جوامع مرزی مطالعه موردی: استان آذربایجان غربی

نوع مقاله: علمی - پژوهشی مستقل

نویسندگان

1 دانشیار گروه جغرافیا، دانشگاه ارومیه، ارومیه، ایران

2 گروه جغرافیا-دانشکده ادبیات و علوم انسانی-دانشگاه ارومیه

چکیده

مناطق مرزی آذربایجان غربی به‌واسطه ضعف در شرایط توسعه‌ای از شرایط ناپایدار جمعیتی در ابعاد کمی و کیفی برخوردار می‌باشد. تغییرات در ساختار جمعیتی سکونتگاه‌های شهری و روستایی مناطق مرزی استان، تابع شرایط توسعه‌ای و امنیتی این مناطق می‌باشد. هدف تحقیق حاضر ارزیابی سطح شاخص‌های روبنایی، زیربنایی و مدیریتی رشد نقاط مرزی و شناسایی میزان تأثیر شاخص‌های توسعه در ثبات جمعیت است. روش تحقیق توصیفی و تحلیلی می‌باشد. جامعه آماری تحقیق شامل ساکنان تمام روستاها و شهرهای مرزی استان است و حجم نمونه با استفاده از فرمول کوکران و به روش نمونه‌گیری طبقه‌بندی‌شده و نمونه‌گیری تصادفی می‌باشد. نتایج نشان می‌دهد که رشد شاخص‌های مدیریتی، زیر بنایی و رو بنایی به‌صورت معناداری رشد جمعیت را پیش‌بینی می‌کنند و با آن‌ها رابطه معنی‌داری نیز دارد. به عبارتی با افزایش یک انحراف استاندارد در شاخص‌های رشد مدیریتی مقدار رشد جمعیت 118/0 انحراف استاندارد افزایش خواهد یافت. اما بین رشد شاخص‌های مدیریت و زیر بنایی و روبنایی و امنیت رابطه محکمی وجود ندارد. به دلیل اینکه میزان معنی‌داری آن‌ها در سطح اطمینان 95 درصد بیشتر از 05/0 می‌باشد. همچنین نتایج تحلیل سطوح فضایی نیز در شهرستان مختلف نشان می‌دهد که شاخص‌های رشد در تمام ابعاد در مناطق مختلف مرزی با هم دیگر متفاوت هستند. مقدار F در سطح اطمینان 95 درصد در بعد رشد مدیریتی برابر 145/27 است و مقدار معنی‌داری آن نیز صفر می‌باشد.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Evaluation of the Impact of Border Region Development Indicators on Demographic Stability of Border Communities in West Azerbaijan Province

نویسندگان [English]

  • Ali Akbar Taghiloo 1
  • NASER SOLTANI 2
1 Associate professor of Geography, Orumieh University of Urmia
چکیده [English]

The border regions of West Azerbaijan have unstable demographic conditions (quantitative and qualitative) due to weak development conditions. Changes in the demographic structure of urban and rural settlements in the border regions of the province follow the development and security conditions of these areas. The purpose of the present study is to assess the level of the superstructure, infrastructure and management of borderline growth and identify the impact of Development Indicators on Demographic Stability. The research method is descriptive and analytical. The statistical population of the study is consists of residents of all villages and border towns of the province. Sample volume was extracted from Cochran formula and classified by random sampling method. The results show that the growth of management, infrastructure and superstructure indicators significantly predict population growth and have a significant relationship with them. In other words, by increasing a standard deviation in the growth indexes, will increase the population growth rate to 118% of the standard deviation. However, there is no solid relationship between the growth of the indicators of management, infrastructure and suppression and security. Because their significance at the 95% confidence level is more than 0.05. Also, the results of spatial analysis in different cities indicate that growth indices differ in all dimensions in different border regions. The F value at 95% confidence level is 27.41 in the management growth dimension and its significant value is zero.

کلیدواژه‌ها [English]

  • "security"
  • "Population Stability"
  • "Border"
  • "West Azerbaijan"
1)      ابراهیم‌زاده، عیسی؛ موسوی، میر نجف؛ کاظمی‌زاد، شمس‌اله (1391) تحلیل فضایی نابرابری‌های منطقه‌ای میان مناطق مرزی و مرکزی ایران، فصلنامه ژئوپلیتیک، سال 8، شماره 1، صص. 235 – 214.

2)      احمدی، حسن و دادجو، روزبه (1391) شاخص‌های رشد پایدار مناطق مرزی، راهبرد اساسی حفظ امنیت مرزها، همایش ملی شهرهای مرزی و امنیت، چالش‌ها و راهکارها، دانشگاه سیستان و بلوچستان، زاهدان.

3)      اصغری لفمجانی، صادق؛ نسیمی، حمیدرضا؛ هدایتی‌فر، ضغری (1398) واکاوی ناپایداری کالبدی و زیست‌محیطی روستاهای مرزی مطالعه موردی: بخش مرکزی شهرستان زاهدان، پژوهش‌نامه مطالعات مرزی، سال 7، شماره 2، صص. 116-85.

4)      بدراق‌نژاد، ایوب؛ برزگر، نصرت؛ جمشیدی، هانیه؛ موسی‌زاده حسین (1395) تحلیل و سطح‌بندی میزان توسعه‌یافتگی استان‌های ایران با استفاده از مدل‌های کمی و سیستم اطلاعات جغرافیایی (GIS)، فصلنامه نگرش‌های نو در جغرافیای انسانی (جغرافیای انسانی)، دوره 8، شماره 3، صص. 184-169.

5)      بدری، سیدعلی؛ دربان آراسته، علیرضا؛ سعدی، سیما (1397) تأثیر بازارچه‌های مرزی در توسعه سیاسی-فضایی مناطق روستایی مرزی مطالعه موردی: مرز باشماق مریوان، فصلنامه جغرافیا و توسعه، دوره 16، شماره 51، صص 24-1.

6)      بشلر، ژان (1370) ایدئولوژی چیست، ترجمه علی اسدی، تهران: نشر بی‌تا.

7)      پرنیان، حاتم؛ زیاری، کرامت‌اله؛ میره‌ای، محمد؛ مدیری، مهدی (1396) استراتژی توسعه مناطق مرزی با رویکرد آمایش سرزمین (ناحیه ارومیه-سلماس) فصلنامه اطلاعات جغرافیایی (سپهر)، دوره 26، شماره 104، صص. 184-173.

8)      پیشگاهی‌فرد، زهرا و سلطانی، ناصر (1388) تحلیل سیاست‌های آمایش سرزمینی ایران و ترکیه در مناطق مرزی هم‌جوار، پژوهش‌های جغرافیایی، دوره 41، شماره 69، صص. 27-17.

9)      حکمت‌نیا، حسن و موسوی، میر نجف (1392) کاربرد مدل در جغرافیا با تأکید بر برنامه‌ریزی شهری و ناحیه‌ای، چاپ سوم، تهران: انتشارات آزادپیما.

10)   حمیدی، اکبر؛ اصانلو، علی؛ امینی، داوود (1398) برنامه‌ریزی راهبردی امنیت پایدار در منطقه مرزی رود ارس، پژوهش‌نامه مطالعات مرزی، سال 7، شماره 2، صص 23-1.

11)   رحمانی‌فضلی، عبدالرضا و سعیدی، عباس (1394) پیوستگی شاخص‌های رشد و امنیت مناطق مرزی، جغرافیا، دوره جدید سال 13 شماره 47، صص.33-7.

12)   زیاری، کرامت‌الله (1391) مکتب‌ها، نظریه‌ها و مدل‌های برنامه و برنامه‌ریزی منطقه‌ای، چاپ سوم، تهران: مؤسسه انتشارات دانشگاه تهران.

13)   سازمان برنامه‌وبودجه آذربایجان غربی (1395 و 1390) سالنامه آماری استان آذربایجان غربی.

14)   سعیدی، علی و کفاش جمشید، محمدرضا (1392) ملاحظات دفاعی- امنیتی در آمایش سرزمینی استان اردبیل، فصلنامه آفاق امنیت، سال 6، شماره 21، صص.59-27.

15)   سلطانی، ناصر (1392) پیامدهای طرح انسداد مرزی بر کارکرد مرزهای استان آذربایجان غربی، پژوهشنامه جغرافیای انتظامی، سال 1، شماره 1، صص. 86-59.

16)   شایان، حمید (1383) تنگناهای شاخص‌های رشد در استان‌های مرزی، پژوهش‌های جغرافیایی، سال 36، شماره 47، صص.80-71.

17)   ضرابی، اصغر و شیخ‌بیگلو، رعنا (1390) سطح‌بندی شاخص‌های توسعه سلامت استان‌های ایران، فصلنامه رفاه اجتماعی، دوره 11، شماره 42، صص. 128-107.

18)   عبداله‌زاده، غلامحسین و شریف‌زاده، ابوالقاسم (1391) سطح‌بندی توسعه منطقه‌ای در ایران (کاربرد رهیافت شاخص ترکیبی)، مطالعات و پژوهش‌های شهری منطقه‌ای، دوره 4، شماره 13، صص. 62-41.

19)   قادری حاجت، مصطفی؛ عبدی، عرفان؛ جلیلی پروانه، زهرا؛ باقری‌سرنجیانه، ناصر (1389) تبیین نقش بازارچه‌های مرزی در امنیت و توسعه پایدار نواحی پیرامون مطالعه موردی: بازارچه‌های مرزی استان خراسان جنوبی، فصلنامه ژئوپلیتیک، سال 6، شماره 3، صص.151-121.

20)   قنبری، ابوالفضل و سرداری، ایوب (1394) استراتژی‌های آمایش مناطق مرزی با تأکید بر امنیت راهکارهای اجرایی آن و با استفاده از مدل SWOT- AHP منطقه موردمطالعه استان آذربایجان شرقی، فصلنامه دانش انتظامی آذربایجان شرقی، سال 5، شماره 1، صص.108-93.

21)   کاوه فیروز، زینب و فراش، نورالدین (1395) مطالعه جریان‌های مهاجرتی و عوامل مؤثر بر آن در استان آذربایجان غربی، فصلنامه مطالعات توسعه اجتماعی، دوره 5، شماره 3، صص.88-61.

22)   گل‌وردی، عیسی (1390) محدودیت‌ها و فرصت‌های توسعه اجتماعی ـ فرهنگی نواحی مرزی، فصلنامه رهنامه سیاست‌گذاری، سال 2، شماره 3، صص. 42-11.

23)   مختاری‌هشی، حسین؛ مؤمنی، مهدی و باقری، مهرداد (1393) تدوین راهبردهای آمایش مناطق مرزی؛ مطالعه موردی مرزهای شرقی کشور، فصلنامه تحقیقات جغرافیایی، سال 29، شماره 3، شماره پیاپی 114، صص.254-237.

24) Andalib, A & Motawef, Sh. (2009) An Approach to the spatial planning: the examination of mutual effects on development and security in border regions; case study: Khuzestan, Iran, 1979-2009, Geopolitics Quarterly, Vol.5, No.3, pp.134-159.

25) Arreola, D. D. & Curtis, J R. (1993) The Mexican Border Cities: Landscape Anatomy and Place Personality, Third Printing, USA: The University of Arizona press.

26) Brzosko-Sermak, A. (2007) Theoretical Deliberations on Frontier Location of Cities, Bullitin of geography (Socio-economic series), No.7, pp.73-86.

27) Chapple, K. & Montero, S. (2016) From learning to fragile governance: Regional economic development in rural Peru, Journal of Rural Studies, Vol.44, pp.143-152.

28) Gilmer. R. W. & Gurch, M. & Wang, T. (2001) Texas Border Cities: an Income Growth Perspective, Federal Reserve Bank of Dallas, USA.

29) Hansen, Niles (1975) An Evaluation of Growth Center Theory and Practice, Environment and Planning, Vol.7, No.7, pp. 821-832.

30) Herzog, L A. (1991) Cross-national Urban Structure in the Era of Global Cities: the US-Mexico Transfrontier Metropolis, Urban studies, Vol.28, No.4, pp. 519-533.

31) Ikejiaku, B. V. (2009) The relationship between poverty, conflict and development. Journal of Sustainable Development, Vol.2, No.1, PP.15-28.

32) Jones, Phillip N. & Wild, Trevor (1994) Opening the Frontier: Recent Spatial Impacts in the Former Inner-German Border Zone, Regional Studies, Vol.28, No.3, pp.259-273.

33) Keane, M. J. (1990) Economic development capacity amongst small rural communities, Journal of Rural Studies, Vol.6, No.3, pp.291-301.

34) Lewczuk, J. & Ustinovichius, L. (2015) The concept of multi-functional development of cross-border regions: Poland case, Procedia Engineering, Vol.122, pp.65-70.

35) Liddle, B. (2013) Population, affluence, and environmental impact across development: evidence from panel cointegration modeling, Environmental modelling & software, Vol.40, pp.255-266.

36) Marsiglio, S. (2011) On the relationship between population change and sustainable development. Research in economics, Vol.65, No.4, pp.353-364.

37) McKnight, M. L. & Sanders, S. R. & Gibbs, B. G. & Brown, R. B. (2017). Communities of place? New evidence for the role of distance and population size in community attachment, Rural Sociology, Vol.82, No.2, pp.291-317.

38) Newman, D. (2003) Borderlands. In: K. M. John Agnew, & T. M. Gerard, ed. A Companion to Political Geography, MA: Blackwell. northern border, Journal of Habitat International, Vol.29, pp.285-301.

39) O’Regan, B. & Morrissey, J. & Foley, W. & Moles, R. (2009) The relationship between settlement population size and sustainable development measured by two sustainability metrics, Environmental Impact Assessment Review, Vol.29, No.3, pp.169-178.

40) Pena, Sergio. (2005) Recent development in urban marginality along Mexico’s northern border, Habitat International, Vol.29, No.2, pp.285-301.

41) Sapiro, P. (2017) Explaining geographic patterns of small group internal migration. Population, Space and Place, Vol.23,8, pp.20-78.

42) Shenggen, F. A. N. & Zhang, X. (2004) Infrastructure and regional economic development in rural China, China economic review, Vol.15, No.2, pp.203-214.

43) Sørensen, J. F. (2018) The importance of place-based, internal resources for the population development in small rural communities, Journal of Rural Studies, Vol.59, pp.78-87.

44) Topaloglou, Lefteris. & Petrakos, George. (2006) The new economic geography of the northern Greek border regions46th Congress of the European Regional Science Association, Vol.23, No.27, pp.1-30.

45) You, Z. & Yang, H. & Fu, M. (2018) Settlement intention characteristics and determinants in floating populations in Chinese border cities, Sustainable cities and society, Vol.39, pp.476-486.