تحلیل قابلیت‌ها و تنگناهای توسعه گردشگری مناطق روستایی مرزی از دیدگاه مردم و مسئولین مطالعه موردی: بخش مرزی پیشین شهرستان سرباز

نوع مقاله: علمی - پژوهشی مستقل

نویسندگان

1 کارشناسی ارشد کارآفرینی، دانشگاه سیستان و بلوچستان، زاهدان، ایران

2 دانشیار مدیریت، دانشگاه سیستان و بلوچستان، زاهدان، ایران

3 استادیار کارآفرینی، دانشگاه سیستان و بلوچستان، زاهدان، ایران

چکیده

امروزه یکی از راه‌های نجات روستاها از فقر، مهاجرت، مشکلات اجتماعی و اقتصادی، توسعه گردشگری در مناطق مستعد گردشگری روستایی می‌باشد. با توجه به این امر پژوهش حاضر به دنبال شناخت قابلیت‌ها و تنگناهای گردشگری مناطق روستایی مرزی در بخش مرزی پیشین شهرستان سرباز با استفاده از مجموعه عوامل درونی (قوت، ضعف) و مجموعه عوامل بیرونی (فرصت، تهدید) می‌باشد. روش تحقیق پژوهش حاضر توصیفی- تحلیلی و از نوع پیمایشی می‌باشد. جامعه آماری موردمطالعه در این پژوهش دو گروه می‌باشند که عبارت‌اند از: گروه اول خانوارهای ساکن در نواحی روستایی بخش پیشین شهرستان سرباز با 34270 نفر در قالب 8250 خانوار روستایی و گروه دوم مسئولان و نهادهای مرتبط با گردشگری در منطقه موردمطالعه. بر این اساس نمونه گروه اول با بهره‌گیری از نمونه‌گیری در دسترس 450 سرپرست خانوار به‌عنوان نمونه انتخاب شدند و نمونه گروه دوم 27 تن از مسئولان حوزه گردشگری بودند که با استفاده از روش نمونه‌گیری قضاوتی از نوع گمانی و هدف‌دار به‌عنوان نمونه انتخاب شدند. برای تحلیل اطلاعات از تکنیک SWOT استفاده شد و استراتژی‌های ممکن جهت توسعه گردشگری منطقه تدوین گردید. بر اساس نتایج به‌دست‌آمده، 8 نقطه قوت، 6 نقطه‌ضعف، 6 فرصت و 6 تهدید به‌عنوان مهم‌ترین قابلیت‌ها و تنگناهای توسعه گردشگری مناطق روستایی مرزی  از دیدگاه مردم و مسئولین   شناسایی شد و منطقه تدافعی به‌عنوان منطقه راهبردی تعیین و استراتژی‌های مناسب تدوین گردید.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Analysis of the capabilities and bottlenecks of tourism development in rural areas of the border from the point of view of people and authorities (Case study: Pishin border part of the Sarbaz County)

نویسندگان [English]

  • aboobak rraisi 1
  • habibollah salarzehi 2
  • Mohim Shahiakitash 3
1 M.A of Entrepreneurship, Sistan and Baluchestan University, Zahedan, Iran
2 Associate Professor of Management, Sistan and Baluchestan University, Zahedan, Iran
3 Assistant Professor of Entrepreneurship, Sistan and Baluchestan University, Zahedan, Iran
چکیده [English]

Background and Purpose: Today, one of the ways to save Rurals from poverty, immigration, social and economic problems, and the development of tourism in areas prone to rural tourism. Regarding this, the present study seeks to identify the capabilities and bottlenecks of rural tourism in the Pishin part border of Sarbaz county using a set of internal factors (strength, weakness) and set of external factors (opportunity, threat(.
Method: The research method is descriptive-analytic and survey type. Two groups (rural households and authorities) have participated in this research. The Pishin part border has 85 rural with 34,270 people in the form of 8250 rural households. Accordingly, 450 rural households in 25 studied villages were selected using randomized sampling method, taking into account their potentials and attractions and their geographic location along with 27 tourism officials. Data gathering and data are required by documentary and library studies and field studies. Data analysis using SWOT technique has analyzed the strengths, weaknesses, opportunities and threats of tourism and possible strategies for tourism development in the region.
Findings and results: Based on the results, 8 strengths, 6 weaknesses, 6 opportunities and 6 threats were identified as the most important capabilities and bottlenecks of tourism development in border rural areas from the perspective of people and officials. And the defensive zone was defined as a strategic zone and appropriate strategies were developed.

کلیدواژه‌ها [English]

  • rural development
  • rural tourism
  • SWOT
  • Pishin border part
1)      ابراهیم‌زاده، عیسی؛ حافظ‌رضازاده، معصومه؛ دارائی، مرضیه (1391) بازارچه‌های شهرهای مرزی، دریچه‌ای به توسعه گردشگری شهری، مطالعه موردی: استان سیستان و بلوچستان، همایش ملی شهرهای مرزی و امنیت؛ چالش‌ها و رهیافت‌ها، 30 و 31 فروردین‌ماه 1391، دانشگاه سیستان و بلوچستان.

2)      اسحاقی‌میلاسی، فاطمه و محمودی، بیت‌الله (1397) ارزیابی و اولویت‌بندی معیارها و شاخص‌های معیشت پایدار روستایی ایران با استفاده از روش دلفی، راهبردهای توسعه روستایی، جلد 5، شماره 2، تابستان 1397، صص.232-217.

3)      ایمانی، بهرام و ابراهیمی، خدیجه (1397) تدوین راهبردهای توسعه گردشگری روستایی (مطالعه موردی: روستاهای هدف گردشگری استان آذربایجان شرقی)، اندیشه جغرافیایی، سال 9، شماره 18، بهار و تابستان 97، صص.89-68.

4)      بدری، سیدعلی؛ دربان‌آستانه، علیرضا؛ سعدی، سیما (1396) تأثیر بازارچه‌های مرزی بر ارتقای شاخص‌های اقتصادی اجتماعی مناطق مرزنشین، مطالعه مرزی: مرز باشماق مریوان، برنامه‌ریزی فضایی (جغرافیا)، سال 7، شماره 3 (پیاپی 26)، صص.62-41.

5)      بدری، سیدعلی؛ دربان‌آستانه، علیرضا؛ سعدی، سیما (1396). تأثیر بازارچه‌های مرزی بر پدیده قاچاق کالا و کیفیت زندگی روستاییان مرزنشین (مطالعه موردی: مرز باشماق مریوان)، اقتصاد پنهان، سال 1، شماره 3، تابستان 1396، صص.144-109.

6)      بدری، سیدعلی؛ رضوانی، محمدرضا؛ خدادادی، پروین (1398) تحلیل محتوای کیفی سیاست‌های فضایی توسعه روستایی کشور پس از انقلاب اسلامی، برنامه‌ریزی فضایی (جغرافیا)، سال 9، شماره 1 (پیاپی 32)، بهار 1398، صص.24-1.

7)      بدری، سیدعلی؛ رضوانی، محمدرضا؛ خدادادی، پروین (1398) طراحی الگوی چالش‌های تدوین سیاست‌گذاری فضایی مناطق روستایی کشور، مجلس و راهبرد، سال 26، شماره 99، پاییز 1398، صص.33-5.

8)      بشکار، اسلام؛ بذرافشان، جواد؛ طولابی‌نژاد، مهرشاد (1398) حمایت اجتماعات محلی از توسعه گردشگری و ارتباط آن با معیشت پایدار روستاهای مرزی شهرستان چابهار، جغرافیا و برنامه‌ریزی، سال 23، شماره 69، پاییز 1398، صص.64-41.

9)      پرنیان، حاتم؛ زیاری، کرامت‌الله؛ میوه‌ای، محمد؛ مدیری، مهدی (1396) استراتژی‌های توسعه مناطق مرزی با رویکرد آمایش سرزمین (ناحیه مطالعاتی: ارومیه؛ سلماس)، اطلاعات جغرافیایی، دوره 26، شماره 104، صص.184-173.

10)   تقدیسی، احمد؛ وارثی، حمیدرضا؛ احمدیان، مهدی؛ عسگری، حمید (1394) شناسایی و تحلیل عوامل مؤثر بر توسعه گردشگری در مناطق روستایی (مطالعه موردی: مناطق روستایی شهرستان جیرفت)، پژوهش و برنامه‌ریزی روستایی، سال 4، شماره 1، شماره پیاپی 9، صص.15-1.

11)   حیدری، تقی؛ رشیدی ابراهیم حصاری، اصغر؛ تولایی، سیمین (1392) ارزیابی قابلیت‌های گردشگری شهر زنجان و راهبردهای تقویت جذب گردشگر، مطالعات مدیریت گردشگری، سال 8، شماره 21، بهار 1392، صص.57-29.

12)   حیدری، سامان؛ سیدعلی‌پور، سیدخلیل؛ احمدی، باقر (1395) بررسی تنگناها و موانع توسعه گردشگری در مناطق مرزی، مطالعه موردی: شهرستان زهک، مطالعات مرزی، سال 4، شماره 2، ، صص.69-43.

13)   رهنمایی، محمد تقی و پوراحمد، احمد (1390) ارزیابی قابلیت‌های توسعه شهری مراغه با استفاده از مدل ترکیبی ANP-SWOT، مجله جغرافیا و توسعه، سال 9، شماره 24، صص. 100-77.

14)   دربان‌آستانه، علیرضا؛ رضوانی، محمدرضا، سعادتمندی، مریم؛ محمدزاده‌لاریجانی، فاطمه (1395) راهبردهای توسعه گردشگری اجتماعی (حمایتی) با استفاده از تکنیک پرامیته (موردمطالعه: شهرستان تهران)، جغرافیا و پایداری محیط، شماره 21، زمستان 1395، صص.15-1.

15)   رییسی، ابوبکر؛ قصاب‌زاده‌لنگری، زینب؛ پورانجنار، گل‌بهار (1397) بررسی اثرات بازارچه‌های مرزی بر مناطق روستایی مرزنشین (موردمطالعه: بازارچه مرزی پیشین)، همایش ملی اقتصاد، مدیریت توسعه و کارآفرینی با رویکرد حمایت از کالای ایرانی، 9 اسفندماه 1397، دانشگاه سیستان و بلوچستان.

16)   زاهدی، محمدجواد؛ غفاری، غلامرضا؛ ابراهیمی‌لوبه، عادل (1391) کاستی‌های نظری برنامه‌ریزی توسعه روستایی در ایران، پژوهش‌های روستایی، دانشگاه تهران، صص.24-1.

17)   سپهوند، رضا؛ جعفری، محمد؛ سپهوند، لیلا؛ احمدی، امین (1397) برنامه‌ریزی راهبردی توسعه اکوتوریسم روستایی از دیدگاه مردم، مسئولین و گردشگران (مطالعه موردی: روستای ایستگاه بیشه)، فصلنامه پژوهش‌های جغرافیای انسانی، دوره 50، شماره 2، صص.276-263.

18)   سیر، رضا؛ احمدیان، محمدعلی؛ جعفری، حمید؛ علیزاده، کتایون (1397) نقش گردشگری در درآمدزایی مناطق روستایی با ارائه یک مدل راهبردی در توسعه گردشگری روستاها (مطالعه موردی شهرستان فیروزکوه)، نگرش‌های نو در جغرافیای انسانی، سال 10، شماره 2، بهار 1397، صص.77-49.

19)   شاطریان، محسن؛ اشنویی، امیر؛ گنجی‌پور، محمود (1393) تحلیل راهبردی مناطق مرزی، موردمطالعه: شهرهای مرزی استان کردستان، مطالعات شهری، دوره3، شماره 11، صص.101-87.

20)   شربتی، اکبر و عموزاد مهدی‌رجی، حسین (1395) تحلیلی بر نقش امنیت اجتماعی در توسعه گردشگری نواحی مرزی (مطالعه موردی: شهرستان‌های آق‌قلا و گمیشان استان گلستان)، علوم و فنون مرزی، سال 7، شماره 1، صص. 46-23.

21)   صادقی، حجت‌الله؛ فال‌سلیمان، محمود؛ هاشمی، صدیقه؛ فدایی، معصومه (1393) محدودیت‌ها و ظرفیت‌های توسعه پایدار در روستاهای مرزی شرق ایران، مورد: دهستان بندان در شهرستان نهبندان، اقتصاد فضا و توسعه روستایی، سال 3، شماره 2، تابستان 1393، پیاپی 8، صص.142-125.

22)   علی‌پور، خالد؛ کریم‌زاده، حسین؛ ظاهری، محمد (1398) راهبردهای مشارکت روستاییان در بازارچه‌های مرزی مورد: شهرستان سردشت، اقتصاد فضا و توسعه روستایی، سال 8، شماره 2 (پیاپی 28)، تابستان 1398، صص.94-73.

23)   فاضلی، مصطفی و پاشازاده، اصغر (1391) مطالعه قابلیت‌ها و تنگناهای توسعه پایدار توریسم روستایی در نواحی مرزی (محدوده موردمطالعه: شهرستان دهلران)، همایش ملی شهرهای مرزی و امنیت؛ چالش‌ها و رهیافت‌ها، 30 و 31 فروردین‌ماه 1391، دانشگاه سیستان و بلوچستان.

24)   فرجی­راد، خدر؛ پریشان، مجید؛ یاری‌حصار، ارسطو (1396) تحلیل چالش‌های توسعه گردشگری تجاری در شهر مرزی بانه از دیدگاه تسهیلات و زیرساخت‌های گردشگری، گردشگری شهری، دوره 4، شماره 2، تابستان 1396، صص.15-1.

25)   قادرمرزی، حامد و برزگر، صادق (1396) برنامه‌ریزی توسعه گردشگری با استفاده از مدل SWOT مطالعه موردی: اورامان تخت، علوم و فنون مرزی، سال 8، شماره 4، زمستان 1396، صص.115-91.

26)   مرکز پژوهش‌های مجلس شورای اسلامی، (1395) اظهارنظر کارشناسی درباره طرح جامع توسعه و عمران روستایی کشور، شماره ثبت 172، شماره مسلسل 15069.

27)   موسوی، میرنجف و زنگی‌آبادی، علی  (1390) برنامه‌ریزی توسعه شهرهای مرزی (مطالعه موردی: استان آذربایجان غربی)، مشهد: انتشارات سریعه توس.

28)   موسوی، میرنجف؛ ویسیان، محمد؛ خلیفی‌پور، حکیمه (1395) اولویت‌بندی راهبردهای امنیت پایدار در آمایش مناطق مرزی، پژوهش‌های جغرافیای سیاسی، سال 1، شماره 2، تابستان 1395، صص.77-55.

29)   موسوی، میرنجف و رحیمی، مارال (1396) تبیین نقش اسکان جمعیت در تحقق توسعه پایدار مناطق مرزی، مطالعه موردی: استان آذربایجان غربی، اطلاعات جغرافیایی، دوره 26، شماره 104، زمستان 96، صص.23-5.

30)   مهدوی، داوود؛ رکن‌الدین‌افتخاری، عبدالرضا؛ سجاسی‌قیداری، حمدالله (1395) طراحی راهبردهای توسعه پایدار گردشگری روستاهای تاریخی و فرهنگی ایران، جغرافیا و برنامه‌ریزی، سال 20، شماره 56، تابستان 1395، صص.300-275.

31)   نجفی‌کانی، علی‌اکبر (1398) چالش‌ها و تنگناهای اقتصادی در نواحی روستایی مورد: روستاهای بخش داشلی‌برون شهرستان گنبدکاووس، اقتصاد فضا و توسعه روستایی، سال 8، شماره 3 (پیاپی 29)، پاییز 1398، صص.168-151.

32) Abdul Hakeem, Sheikh Md. & Hossein Khan, Md Yusuf. (2018) Urban tourism: the perspective on tourism impacts in Cambridge, United Kingdom, Marketing and Management of Innovations, Vol.3, pp.268-275.

33) Ahmad, F. & Draz, M. & Su, L. & Ozturk, I. & Rauf, A. (2018) Tourism and environmental pollution: Evidence from the one Belt one road provinces of western China, Sustainability, Vol.10, No.10, pp.20-35.

34) Anderson, E. & Bakir, A. & Wickens, E. (2015) Rural tourism development in Connemara, Ireland, Tourism Planning and Development, Vol.12, pp.73-86.

35) Badulescu, Daniel. & Badulescu, Alina. (2017) Rural Tourism Development through Cross-border Cooperation. The Case of Romanian-Hungarian Cross-border Area, Rural Tourism Development, Vol.23, No.1, pp.191-205.

36) Copus, K.A. (2001) Form Core-periphery to Polycentric Development Concept of Spatial and A spatial Peripherally, European Planning Studies, Vol.9, No.4, pp.539-552.

37) Erkut, G. & Ozgen, C. (2003) The economic and spatial peripherally of border regions in South Eastern Europe, The 43rd European Congress of the Regional Science Association, Jyvaskyla, Finland, 27th -30th August.

38) Maria, Joao fonts. & Anabela, Ribeiro. & Jorge, Silvac.  (2014) Accessibility and local development: Interaction between cross- border accessibility and local development in Portugal and Spain, Social and Behavioral Sciences, Vol.111, pp.927-936.

39) Kladivo, Petr. & Ptacek, Pavel. & Roubinek, Pavel. & Ziener, Karen. (2012) The Czech-Polish and Austrian Slovenian borderlands similarities and differences in the development and typology of regions, Moravian geographical reports, Vol.20, No.3, pp.48-63.

40) Laine, Jussi. (2007) Perceptions toward the Opening of the Finnish Russian border border as a Geography, Master barrier among actors involved. University of Joensuu, Department of thesis, Vol.10, No.7, pp.124- 141.

41) Marzo-Navarro, M. & Pedraja-Iglesias, M. & Lucia, Vinzón. (2016) Development and Validation of the Measurement Instruments of the Determinant Elements of Integrated Rural Tourism, Journal of Hospitality & Tourism Research, Vol.40, No.4, pp.476-496.

42) Moraczewska, Anna. (2010) The changing interpretation of border functions in international of border functions in international relations. Revista Rom, Geografie Politic, Vol.2, No.6, pp.329-340.

43) Nicholson, Rekha Rao. (2013) The motives and performance of cross-border acquirers from emerging economies: Comparison between Chinese and Indian firms, International Business Review, Vol.22, No.18, pp.963-980.

44) Niebuhr, Annekatrin. & Stiller, Silvia. (2018) Integration Effects in Border regions: A survey of Economic Theory and Empirical Studies, HWWA Discussion Paper, Hamburg Institute of International Economics.

45) Prager, K. & Nienaber, B. & Neumann, B. & Phillips, A. (2015) How Should Rural Policy be Evaluated if it Aims to Foster Community Involvement in Environmental Management?, Journal of Rural Studies, Vol.37, pp.120-131.

46) Potashova, Irina. & Girijchuk, Dmitrij. (2019) The priority development of rural (agrarian) tourism in the Krasnodar region, E3S Web of Conferences 91, h ttps://doi.org/10.1051/e3sconf /2019-9106010, TPACEE.

47) Scott, D. (2011) Why sustainable tourism must address climate change. Journal of Sustainable Tourism, Vol.19, No.1, pp.17-34.

48) Stoffelen, Arie. & Vanneste, Dominique. (2017) Tourism and cross-border regional development: Insights in European contexts, European Planning Studies, Vol.91, pp.1-7.

49) Sojasi Qeidari, Hamdollah. & Sadeghloo, Tahereh. & Ramazani, Farhad. & Mahmoudi, Hamideh. (2019) Analysis of the Role of Border Villages in Border Security; Case Study: Zaam and Golbanoo Rural Districts of Torbat-e Jam, Geopolitics Quarterly, Vol.13, No.4, pp.121-148.

50) Tapak, Leili. & Abbasi, Hamed. & Mirhashemi, Hamid. (2019) Assessment of factors affecting tourism satisfaction using K‑nearest neighborhood and random forest models, BMC Research Notes, Vol.12, pp.7-49.

51) Wilson, Christopher. (2015) The U.S.-Mexico Border Economy in Transition, Woodrow Wilson International Center for Scholars, Vol.19, No.3, pp. 3-96.

52) Zheng, X. & Zou, Y. & Yin, J. & Pi, C. (2017) Tourism security research in the last decade in China: Review and analysis], Tourism and Hospitality Prospects, Vol.1, No.2, pp.89–106.