راهبردهای مطلوب توسعه ظرفیتی در روستاهای شهرستان مرزی صالح‌آباد

نوع مقاله: علمی - پژوهشی مستقل

نویسندگان

1 گروه جغرافیا، دانشکده ادبیات، دانشگاه فردوسی، مشهد، ایران

2 دانشجوی کارشناسی ارشد جغرافیا و برنامه‌ریزی روستایی، دانشگاه فردوسی مشهد

3 دانشجوی دکتری جغرافیا و برنامه‌ریزی روستایی، دانشگاه فردوسی مشهد

چکیده

یکی از ارکان اساسی پیشرفت هر سرزمینی بالأخص جوامع روستایی، توجه به الگوی توسعه ظرفیتی مناطق مرزی و نحوه مدیریت آن است که زمینه‌ساز تفکر توسعه از درون می‌باشد. پژوهش حاضر در پی شناسایی راهبردهای مناسب مدیریتی، جهت افزایش توسعه ظرفیتی در روستاهای مرزی شهرستان صالح‌آباد واقع در استان خراسان رضوی است. روش پژوهش، توصیفی- تحلیلی و گردآوری اطلاعات به‌صورت کتابخانه‌ای و میدانی بوده است. جامعه آماری 243 نفر از خبرگان محلی (دهیاران، اعضای شوراهای اسلامی) در 81 روستای بالای 20 خانوار تکمیل می­باشد. تجزیه‌وتحلیل داده‌ها با استفاده از ماتریس‌های تحلیلی SWOT-QSPM صورت پذیرفت. واحد تحلیل خبرگان روستایی آشنا به محیط داخلی و خارجی (دهیاران/اعضای شوراهای اسلامی) در ارتباط با موضوع تحقیق بوده است. بر اساس یافته­ها 11 نقطه قوت و فرصت به‌عنوان مزیت و 20 نقطه‌ضعف و تهدید به‌عنوان محدودیت و تنگناهای پیش روی توسعه ظرفیتی در نواحی روستایی شهرستان صالح‌آباد شناسایی گردید. با توجه به امتیاز نهایی به‌دست‌آمده در ماتریس ارزیابی عوامل داخلی (IFE) 19/2 و در ماتریس ارزیابی عوامل خارجی (EFE) 43/2، استراتژی‌های مطلوب توسعه ظرفیتی در روستاهای مرزی شهرستان صالح‌آباد از نوع استراتژی‌های «تدافعی» هستند. نتایج حاصل از تهیه ماتریس راهبردهای کمی استراتژیک نشان داد راهبرد «تلاش متولیان جهت ایجاد محیطی توانا ساز از طرق مختلف» به‌عنوان اولین و مهم‌ترین راهبرد با امتیاز 60/2 مطرح است. شایان توجه است که در ادبیات توسعه همواره، توسعه ظرفیتی همراه با توانمندسازی افراد و سازمان‌های پایه‌ای و محلی موردتوجه قرار می‌گیرد.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Optimal capacity development strategies in the villages of the border town of Salehabad

نویسندگان [English]

  • maryam ghasemi 1
  • abdolghos abdolsamadi 2
  • lida alizadeh dolatabadi 3
1 Department of Geography, Faculty of Literature, Ferdowsi University, Mashhad, Iran
2 Master of Geography and Rural Planning Student, Ferdowsi University of Mashhad
3 PhD student in Geography and Rural Planning, Ferdowsi University of Mashhad
چکیده [English]

One of the basic pillars of the development of any land, especially rural communities, is to pay attention to the pattern of capacity development of border areas and how to manage it, which is the basis of development thinking from within. The present study seeks to identify appropriate management strategies to increase capacity development in the border villages of Saleh Abad city located in Khorasan Razavi province. The research method was descriptive-analytical and the collection of information was in the form of library and field. The statistical population of 243 local experts (Dehyaran, members of Islamic councils) is completed in 81 villages with more than 20 households. Data were analyzed using SWOT-QSPM analytical matrices. The Analysis Unit of Rural Experts familiar with the domestic and foreign environment (Dehyaran / members of Islamic councils) has been related to the research topic. Based on the findings, 11 strengths and opportunities were identified as advantages and 20 weaknesses and threats as limitations and bottlenecks facing capacity development in rural areas of Salehabad city. According to the final score obtained in the Internal Factor Evaluation Matrix (IFE) 2.19 and in the Foreign Factor Evaluation Matrix (EFE) 2.43, the optimal capacity development strategies in the border villages of Salehabad city are "defensive" strategies. The results of the matrix of quantitative strategic strategies showed that the strategy of "trustees' efforts to create an empowering environment in various ways" is the first and most important strategy with a score of 2.60. It is noteworthy that in the development literature, capacity development is always considered along with the empowerment of individuals and grassroots organizations.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Capacity Development
  • Empowerment
  • Village
  • border city of Salehabad
1)    اسدی امیری، تهمینه (1396) توانمند‌سازی جوامع محلی و تأثیر آن بر توسعه گردشگری روستایی، فصلنامه مطالعات هتلداری و میزبانی، دوره 2، شماره 1، صص. 34-15.

2)    رکن‌الدین افتخاری، عبدالرضا و اکرم رجب پور صادقی (1387) نقش دانش حقوقی زنان کارمند در فرآیند مشارکت، فصلنامه زن در توسعه و سیاست (پژوهش زنان)، دوره 6، شماره 1، صص. 74-55.

3)    ایمانی جاجرمی، حسین و عبدالهب، مجید (1388) بررسی تحولات مدیریت روستایی در ایران از زمان مشروطیت تا زمان حاضر، فصلنامه راهبرد، دوره 18، شماره 52، صص.244-221.

4)    پرنیان، حاتم؛ زیاری، کرامت الله؛ میره­ای، محمد؛ مدیری، مهدی (1396) استراتژی‌های توسعه مناطق مرزی با رویکرد آمایش سرزمین (ناحیه مطالعاتی: ارومیه-سلماس)، فصلنامه اطلاعات جغرافیایی (سپهر)، دوره 26، شماره 104، صص. 184-173.

5)      پیربابایی، محمدتقی (1383) ظرفیت‌سازی توسعه محله‌ای، همایش علمی کاربردی توسعه محله‌ای چشم‌انداز توسعه پایدار شهر تهران.

6)    حیدری ساربان، وکیل و رکن‌الدین افتخاری، عبدالرضا (1395) تحلیل عوامل مؤثر بر توانمندسازی کشاورزان استان اردبیل، فصلنامه مجله تحقیقات اقتصاد و توسعه کشاورزی ایران، دوره 47، شماره 3، صص. 754-743.

7)    حیدری ساربان، وکیل و مجنونی توتاخانه (1395) بررسی نقش ظرفیت‌سازی اجتماعی بر میزان مشارکت روستاییان در فعالیت‌های عمرانی. مطالعه موردی: شهرستان بناب، فصلنامه آمایش جغرافیایی فضا، سال 6، پیاپی 19، صص.103-89.

8)    دادورخانی، فضیله؛ سلمانی، محمد؛ فرهادی، صامت؛ زارع، زهره (1390) حکمروایی خوب راهبردی برای کاهش فقر روستایی، فصلنامه نگرش‌های نو در جغرافیای انسانی، سال 3، شماره 4، صص. 120-103.

9)    رحمانی فضلی، عبدالرضا؛ صادقی، مظفر؛ علیپوریان، جهانبخش (1393) بنیان‌های نظری حکمروایی خوب در فرایند مدیریت روستایی نوین، فصلنامه مدیریت شهری، دوره14، شماره 38، صص.54-43.

10)  رحمانی فضلی، عبدالرضا؛ منشی‌زاده، رحمت‌الله؛ رحمانی، بیژن؛ علیپوریان، جهانبخش (1396) تحلیل جایگاه مدیریت روستایی مبتنی بر رویکرد حکمروایی خوب در توسعه پایدار روستایی (مطالعه موردی: مقایسه بخش مرکزی کوهدشت و بخش لواسانات شمیرانات)، مجله پژوهش و برنامه‌ریزی روستایی، سال 6، شماره 1، صص 152-133.

11)  رکن‌الدین افتخاری، عبدالرضا و بدری، سیدعلی (1393) نظام الگوی توسعه‌ای در مناطق روستایی: آموزه‌هایی از تجربیات روستای نمونه در جهان و ایران، رشت : انتشارات استانداری گیلان.

12)  رکن‌الدین افتخاری، عبدالرضا؛ عظیمی آملی، جلال؛ پورطاهری، مهری؛ احمدی­پور، زهرا (1391) ارائه الگوی مناسب حکمروایی خوب روستایی در ایران، فصلنامه ژئوپلیتیک، سال 8، شماره 2، صص.28-1.

13)   شریف‌زاده، محمدشریف؛ عبدالله زاده، غلامحسین؛ صالحی تالشی، فاطمه؛ خواجه شاهکوهی، علیرضا (1396) حکمروایی شایسته مبتنی بر سرمایه اجتماعی در مدیریت روستایی در شهرستان جویبار، آمایش جغرافیایی فضا، دوره 7، شماره 23، صص. 122-105.

14)  شریف‌زاده، محمد شریف؛ عبدالله زاده، غلامحسین؛ صالحی طالشی، فاطمه و علیرضا خواجه شاهکوهی (1396) حکمروایی شایسته مبتنی بر سرمایه اجتماعی در مدیریت روستایی در شهرستان جویبار، فصلنامه آمایش جغرافیایی فضا، دوره 7، شماره 23، صص.122-105.

15)  شکوری، علی؛ رفعت جاه، مریم؛ جعفری، معصومه (1386) مؤلفه‌های توانمندی زنان و تبیین عوامل مؤثر بر آن‌ها، فصلنامه زن در توسعه و سیاست (پژوهش زنان)، دوره 5، شماره 1، صص.26-1.

16)  صادقی، حجت الله؛ فال سلیمان، محمود؛ هاشمی، صدیقه؛ فدایی، معصومه (1393) محدودیت‌ها و ظرفیت‌های توسعه پایدار در روستاهای مرزی شرق ایران مورد: دهستان بندان در شهرستان نهبندان، فصلنامه اقتصاد فضا و توسعه روستایی، سال 3، شماره 2، صص.143-125.

17)   طاووسی، تقی؛ اسکندری ثانی، محمد؛ حسین­زاده کرمانی، محمود (1391) قابلیت تنگناها ها و منطقه‌های توسعه محور شرق در شرایط امروز ایران و منطقه، فصلنامه مطالعات و پژوهش‌های شهری و منطقه‌ای، سال 3، شماره 12، صص.100-79.

19)  فاضل بیگی، محمدمهدی و یاوری، غلامرضا (1388) تعاون روستایی سرآغازی بر توسعه کارآفرینی، فصلنامه تعاون و کشاورزی (تعاون)، دوره 20، شماره 204-205، صص. 62-41.

20)  فراهانی، حسین، حاجی حسینی، سمیرا (1392) ارزیابی ظرفیت‌های نواحی روستایی برای توسعه کارآفرینی و توانمندسازی روستاییان (مطالعه موردی: روستاهای بخش شال شهرستان بوئین‌زهرا)، پژوهش‌های روستایی، دوره 4، شماره 4، صص.748-715.

21)  قادرمرزی، حامد و جمینی، داود (1396) ارزیابی عملکرد مدیریت نوین روستایی با رویکرد حکمروایی خوب و ارائه راهکارهای بهبود آن در نواحی روستایی (مطالعه موردی: بخش شاهو، شهرستان روانسر)، پژوهش و برنامه‌ریزی روستایی، سال 6، شماره 2، صص.122-112.

22)  کامران، حسن؛ پریزادی، طاهر؛ حسینی امینی، حسن (1390) ساماندهی فضایی نواحی مرزی هم‌جوار با مرز ایران و پاکستان با رویکرد پدافند غیرعامل، فصلنامه پژوهش و برنامه‌ریزی شهری، سال 2، شماره 5، صص. 132- 109.

23)  گل وردی، عیسی (1390) محدودیت‌ها و فرصت‌های توسعه اجتماعی- فرهنگی نواحی مرزی، فصلنامه ره نامه و سیاست‌گذاری، سال 2، شماره 3، صص.42-11.

24)  محمدی، علیرضا (1388) ظرفیت‌سازی اجتماع‌محور؛ پشتوانه ساماندهی سکونتگاه‌های غیررسمی، نشریه معماری و شهرسازی هفت شهر، دوره 2، شماره 29-30، صص.113-97.

25)   میسرا، آرپی (1390) چارچوب مکانی برنامه‌ریزی چند سطحی در ایران، چاپ سوم، تهران: دفتر آموزش برنامه‌ریزی منطقه‌ای در ایران.

26)  نصیری اقدم، علی و افروزکلاردهی، الهه (1395) سازمان‌های مناطق آزاد تجاری صنعتی؛ ظرفیتی برای توسعه مناطق محروم و مرزی، فصلنامه اقتصاد و جامعه، سال 13، شماره 31، صص.196-159.

27)  نوروزی، اصغر؛ مهدوی، داوود؛ بدری­زاده، زهرا (1396) ارزیابی عملکرد دهیاری‌ها در چارچوب شاخص‌های حکمروایی خوب روستایی (مطالعه موردی: بخش مرکزی شهرستان اصفهان)، فصلنامه پژوهش‌های روستایی، دوره 8، شماره 4، صص.662-652.

28)  ویسی، فرزاد؛ طیب نیا، سید هادی؛ منوچهری، سوران (1397) امکان‌سنجی اجرای طرح ادغام و تجمیع روستاهای مرزی با تأکید بر توسعه ظرفیتی روستایی آن (مطالعه موردی: بخش خاوومیرآباد شهرستان مریوان)، فصلنامه مسکن و محیط روستا، شماره 162، صص.116-101.

29)  Bebbington, A. & Dharmawan, L. & Fahmi, E. & Guggenheim, S. (2006) Local capacity, village governance, and the political economy of rural development in Indonesia, World Development, Vol.34, No.11, pp.1958-1976.‌

30)  Capacity Building, Framework unesco- iicba, UNESCO - international institute for capacity building in Africa, published united nations economic Commission for Africa.

31)  Chaskin, R. J. (2001) Building community capacity: A definitional framework and case studies from a comprehensive community initiative, Urban affairs review, Vol. 36, No.3, pp.291-323.‌

32)  Cheers, B., Darracott, R., & Lonne, B. (2005). Domains of rural social work practice, Rural Society, Vol.15, No.3, pp.234-251.‌

33)  Cheshire, L. & Higgins, V. & Lawrence, G. (Eds.) (2006) Rural Governance: international perspectives, Publisher: Routledge.

34)  Davies, A. (2009) Understanding local leadership in building the capacity of rural communities in Australia, Geographical Research, Vol.47, No.4, pp.380-389.‌

35)  Garakani, S. A. (2014) Community Participation: The Lost Link of the Rural Informal Settlements Relocation Projects, Kerman Province, Iran (Case Studies: Band-Chah-Reza Village, Chah-Dad-Khoda Village, Ghassem-Abad Village and Shahid-Karami-Shadab Village), International Journal of Architecture and Urban Development, Vol.4, No.3, pp.31-50.

36)  Habitat, U. N. (2002) The global campaign on urban governance: concept paper. Nairobi, Kenya: United Nations Human Settlements Programme (UN-Habitat).

37)  Jacobs, C. & Rivett, U. & Chemisto, M. (2019) Developing capacity through co-design: the case of two municipalities in rural South Africa, Information Technology for Development, Vol.25, No.2, pp.204-226.‌

38)  Jones, P. N. & Wild, T. (1994) Opening the frontier: recent spatial impacts in the former inner-German border zone, Regional studies, Vol.28, No.3, pp.259-273.‌

39)  Kardos, M. (2012) The reflection of good governance in sustainable development strategies, Procedia-Social and Behavioral Sciences, Vol.58, No.2, pp.1166-1173.‌

40)  Marré, A. W. & Weber, B. A. (2010) Assessing community capacity and social capital in rural America: lessons from two rural observatories, Community Development, Vol.41, No.1, pp.92-107.‌

41)  Merino, S. S. & de los Ríos Carmenado, I. (2012) Capacity building in development projects, Procedia-Social and Behavioral Sciences, Vol.46, No.1, pp.960-967.‌

42)  Otega, O., & Mohammed, M. O. A. (2014) Good governance, rural development and poverty alleviation in Nigeria: Issues and challenges, International Journal of Sustainable Development & World Policy, Vol.3, No.4, pp.100-114.‌

43)  Rifkin, S. B. (2003) A framework linking community empowerment and health equity: it is a matter of CHOICE, Journal of health, population and nutrition, Vol.2, No.2, pp.168-180.

44)  UNDP, Human development report (2002); deepening democracy in a fragmented word, oxford university press, Vol.4, pp.36-37.‌

45)  UNDP, U. (2002) Human Development Report 2002: Deepening democracy in a fragmented world.

46)  UNEP (2011) community capacity building voluntary and community sector, margaretritchie, department for social development.

47)  Van Horen, B. (2002) Planning for institutional capacity building in war-torn areas: The case of Jaffna, Sri Lanka, Habitat International, Vol.26, No.1, pp.113-128.‌

48)  Wendy, Levinson. (2007) building community capacity, resources for community learning & development practice complied by the Scottish community, development centre for learning connections, the Scottish government, Edinburgh.