تحلیل مولفه های تاثیرگذار آمایش منطقه مرزی بر مناسبات ایران و عراق

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری جغرافیای سیاسی دانشگاه آزاد اسلامی واحد علوم و تحقیقات، تهران، ایران

2 دانشیار جغرافیای سیاسی دانشگاه آزاد اسلامی واحد تهران مرکزی،تهران،ایران

3 دانشیار جغرافیای سیاسی دانشگاه آزاد اسلامی واحد علوم و تحقیقات، تهران، ایران

چکیده

مناطق مرزی به عنوان مناطق شاخص جغرافیایی در مباحث ملی و بین المللی از جایگاه ویژه ای برخوردارند، زیرا این مناطق همواره دستخوش رخدادهای سیاسی و نظامی بوده اند. مناطق مرزی در ایران به دلیل برخورداری از حساسیت های ژئوپلیتیکی نیز همواره در معرض این رخدادها قرار گرفته اند و اهمیت این مناطق، بر ضرورت آمایش صحه می گذارد. از آنجا که آمایش مناطق مرزی نوعی برنامه ریزی راهبردی در فضاهای مرزی کشورها است، آمایش مناطق مرزی در ایران نیز به دلیل وجود مرزهای طولانی و قرارگیری بیش از نیمی از استان‌ها در مجاورت مرزهای مشترک با کشورهای همجوار، از جایگاه ویژه‌ای در نظام برنامه‌ریزی ملی برخوردار است.در منطقه مرزی عوامل متعددی می تواند به عنوان مولفه های تاثیرگذار آمایش مناطق مرزی مدنظر قرار گیرد تا بر روابط و مناسبات ایران با کشورهای همسایه تاثیرگذار باشد،لذا در مقاله حاضر ضمن تشریح مولفه ها و پایه های نظری آمایش منطقه مرزی، به این سوال پاسخ داده خواهد شد : مولفه های طبیعی و انسانی منطقه مرزی تاثیرگذار بر مناسبات ایران وعراق کدامند؟ روش تحقیق در این مقاله از نوع مطالعات توصیفی- تحلیلی است که در جمع آوری اطلاعات و داده ها از روش کتابخانه ای، اسنادی، پیمایش میدانی با استفاده از ابزار پرسشنامه استفاده گردیده است و برای تحلیل اطلاعات نیز از نرم افزار SPSS بهره گرفته شده است. پس از تحلیل اطلاعات مستخرج از پرسشنامه ، نتایج تحقیق حاکی از آن است که بین مولفه های تاثیرگذارآمایش منطقه مرزی و مناسبات ایران و عراق رابطه مثبت و معنا داری ( 55/0 = r ) وجود دارد و مولفه های طبیعی و انسانی در حد قابل توجهی (درصد های متوسط به بالا) بر مناسبات ایران و عراق تاثیرگذار است.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Analysis of the Influential Components of the Frontier Development on Iran-Iraq Relations

نویسندگان [English]

  • Zahra Saber 1
  • Mohammad Akhbari 2
  • Abdorreza Faraji rad 3
چکیده [English]

Border areas have a special place as geographical regions in national and international debates as they have always been subject to political and military events. Border areas in Iran have always been exposed to these events due to geopolitical sensitivities, and the importance of these areas is confirmed by necessity. Since border zones are strategic planning in the border areas of countries, the border zones in Iran have a special place in the national planning system due to its long borders and the presence of more than half of the provinces in the vicinity of the border with neighboring countries. Is.In the border region, several factors can be considered as an effective component of the development of border regions to influence Iran's relations with neighboring countries. Therefore, in the present article, while describing the theoretical components of the border zone, the answer to this question Will be given: What are the natural and human components of the border region affecting the relations between Iran and Iraq? The research method in this paper is a descriptive-analytic study. The data gathering method was library, documentary, field survey using a questionnaire tool.SPSS software was used for data analysis. After analyzing the information extracted from the questionnaire, the results of the research indicate that there is a positive and significant relationship between the factors affecting the border area and the relations between Iran and Iraq (r = 0.55), and the natural and human components are significant (Medium to high percentages) affect Iran-Iraqi relations.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Alignment
  • Border zone
  • Border
  • relations between Iran and Iraq
1)      ابراهیم زاده،عیسی،موسوی،میرنجف(1393) «روش ها و تکنیک های آمایش سرزمین»،انتشارات سمت.

2)      اخباری، محمد ، نامی ،محمد حسن (1389) «جغرافیای مرز با تاکید بر مرزهای ایران»  انتشارات سازمان جغرافیایی نیروهای مسلح.

3)      امیری،علی و مستجابی، حمید (1393 ) «شناسایی عوامل جغرافیایی اختلاف بر انگیز در مرز دو کشور ایران و عراق»، مجموعه مقالات همایش مرز نشینی و توسعه پایدارو فرصت های سرمایه گذاری ،دانشگاه آزاداسلامی واحد پارس آباد.

4)      ایلکا ،شهاب ،دین پناه،غلامرضا (1390)،«پهنه بندی سکونت گاههای مرزی کشور از طریق تکنیک رتبه بندی بر اساس تشابه به حل ایده آل»، مجله پژوهشهای ترویج وآموزش کشاورزی ، سال چهارم، شماره دوم.

5)      بخشنده نصرت،عباس(1393)پارادایم ساختاری بومی سازی طرحهای آمایش سرزمین در ایران،دوازدهمین کنگره جغرافیدانان ایران،دانشگاه آزاداسلامی نجف آباد.

6)  بهفروز، فاطمه(1374) «زمینه­های غالب در جغرافیای انسانی»، انتشارات دانشگاه تهران.

7)      چراغی،معصومه(1393) «بررسی آمایشی میادین مشترک نفتی و گازی ایران با کشورهای حاشیه خلیج فارس»، دوازدهمین کنگره جغرافیدانان ایران، دانشگاه آزاد اسلامی واحد نجف آباد،اسفندماه.

8)      حافظ نیا،محمدرضا، جانپرور، محسن (1393) «مرزها و جهانی شدن (با نگاهی کوتاه به مرزهای ایران) »، پژوهشکده مطالعات راهبردی.

9)      خسروی،غلامرضا(1390) «چشم انداز عراق آینده،بررسی روندهای داخلی و خارجی»، پژوهشکده مطالعات راهبردی.

10)   خنیفر،حسین(1389) «در آمدی بر مفهوم آمایش سرزمین و کاربردهای آن در ایران،مجله آمایش سرزمین،سال دوم،شماره دوم،بهار و تابستان.

11)   زنگنه اسدی، محمد علی، رضایی عارفی،مرتضی، نور محمدی،علی محمد (1392) «نقش پدیده های ژئومورفولوژی در مسائل دفاعی و امنیتی نواحی مرزی جنوب شرقی کشور با استفاده از مدل تحلیلی swot »، دو فصلنامه ی ژئومورفولوژی کاربردی ایران، سال اول، شماره اول، بهار و تابستان.

12)   زین العابدین،یوسف(1394) «پیشینه و چشم انداز مرزهای سیاسی با تاکید بر جغرافیای سیاسی دریایی و مرزهای ایران»، انتشارات دانشگاه آزاد واحد رشت .

13)   زین العابدین،یوسف  و پاکنژاد متکی،حمیدرضا(1385) « مقدمه ای بر ژئوپلیتیک زیست محیطی،فصلنامه علوم و تکنولوژی محیط زیست»،  دوره نهم، شماره ٢، تابستان.

14)   سعیدی،علی،ترک لشکناری،علی(1392) «ملاحظات دفاعی  امنیتی در آمایش شرق استان هرمزگان (سواحل شمال شرق تنگه هرمز) »،فصلنامه پژوهشهای حفاظتی  امنیتی دانشگاه جامع امام حسین)علیهالسلام(سال دوم، شماره ی 3،پیاپی.

15)   صابر،زهرا(1393) «تحلیل مقایسه ی اهمیت ژئوپلیتیک مرزهای شرقی و غربی ایران بااستفاده از مدل سنجش ماتریس»، مجموعه مقالات همایش مرزنشینی و توسعه پایدار،دانشگاه آزاد واحدپارس آباد.

16)   عزتی، نصراله،حیدری پور، اسفندیار، اقبالی، ناصر( 1390) «نقش جایگاه آمایش مناطق مرزی در نظام برنامه ریزی(مطالعه موردی:مناطق مرزی ایران»فصلنامه نگرشهای نو در جغرافیای انسانی،سال3شماره4.پاییز.

17)   عندلیب،علیرضا ،مطوف،شریف (1388) «توسعه و امنیت در آمایش مناطق مرزی ایران، شماره دوازده »، سال ششم، پاییز و زمستان.

18)   قنبری،سعید(1391) «نگاهی بر روند تعاملات دو کشور ایران و عراق در بهره‌برداری از منابع مشترک مرزی»، ماهنامه علمی- ترویجی اکتشاف و تولید نفت و گاز.شماره90.

19)      لاکوست، ایو(1391)، «از ژئوپلیتیک تا چشم­انداز فرهنگ جغرافیا»، ترجمه: سیروس سهامی، انتشارات پاپلی، مشهد.

20)      مبینی دهکردی، علی ،هاشمیان اصفهانی ،مسعود (1385)، «شناخت محیط ملی؛ اولویتهای توسعه بخش ها در مناطق مختلف ایران»، وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، سازمان چاپ و انتشارات، تهران.

21)   محمدی،احمد(1393) «تحلیل ژئوپلیتیکی روند تغییرماهیت مرز ایران و عراق بعد از انقلاب اسلامی»، مجموعه مقالات همایش مرزنشینی و توسعه پایدار،دانشگاه آزاد واحدپارس آباد.

22)   محمدخانی،علی رضا(1393) «نقش ظرفیتهای جغرافیایی و آمایش سرزمین در تدوین برنامه ششم توسعه اقتصادی،اجتماعی و فرهنگی کشور» ،مجموعه مقالات،دوازدهمین کنگره جغرافیدانان ایران،دانشگاه آزاد اسلامی واحد نجف آباد.

23)   مختاری هشی،حسین، مومنی، مهدی ، باقری، مهرداد (1393) ﺗﺪوﯾﻦ راﻫﺒﺮدﻫﺎی آﻣﺎﯾﺶ ﻣﻨﺎﻃﻖ ﻣﺮزی؛ ﻣﻄﺎﻟﻌﻪ ﻣﻮردی ﻣﺮزﻫﺎی ﺷﺮﻗﯽ ﮐﺸﻮر،فصلنامه تحقیقات جغرافیایی،سال 29،مشاره سوم،پاییز.

24)   موسوی،میرنجف،ویسیان،محمد،خلیفی پور،حکیمه(1394) «الویت بندی راهبردهای امنیت پایدار در آمایش مناطق مرزی(مطالعه موردی:کردستان) »،مجله جغرافیای سیاسی،سال اول،شماره دوم،تابستان.

25)   نامی،محمد حسن و عزتی،عزت اله(1391) «تحلیل ژئوپلیتیکی مرز ایران و عراق و تاثیر آن بر امنیت ملی»،انتشارات داناپناه.

26)   نامی،محمد حسن و محمد پور، علی (1393) «مقایسه عوامل ثابت ژئوپلیتیکی ایران و عراق »،مجموعه مقالات همایش مرز نشینی و توسعه پایدارو فرصت های سرمایه گذاری ،دانشگاه آزاداسلامی واحد پارس آباد.

27)   نامی،محمد حسن(1393) «تحلیل آمایش منطقه ای در ایران با تاکید بر مرزهای ج.ا.ایران»، مجموعه مقالات،دوازدهمین کنگره جغرافیدانان ایران،دانشگاه آزاد اسلامی واحد نجف آباد.

28)   هاگت، پیتر(1375)، «جغرافیا ترکیبی نو»، ترجمه: شاپور گودرزی راد، سمت.

29) Hansen, Niles H.(1978), “Border Regions: A Critique of Spatial Theory and an European Case Study”, Human Settlement Systems: International Perspectives on Structure Change and Public Policy, Ballinger Publication Co., 246-261, Cambridge, UK.

30) Jones, Philip N. and Trevor Wild(1994), “Opening the Frontier: Recent Spatial Impacts in the Former Inner-German Border Zone”, Regional Studies, Vol. 28.3, 259-273.

31) Nix, H.A.(1985), “What is Environmental Management”, in Environmental Planning and Management, J.J. Basinski and K.D. Cocks, CSIRO, Canberra.