بررسی و تحلیلی بر چگونگی توسعه‌یافتگی نواحی روستایی مرزی (موردمطالعه دهستان‌های شهرستان سرخس)

نوع مقاله: علمی - پژوهشی مستقل

نویسندگان

1 استادیار گروه آمایش سرزمین، پردیس فارابی، دانشگاه تهران

2 دانشجوی کارشناسی ارشد برنامه‌ریزی آمایش سرزمین، پردیس فارابی، دانشگاه تهران؛

3 دانش‌آموخته کارشناسی ارشد برنامه‌ریزی آمایش سرزمین، پردیس فارابی، دانشگاه تهران؛

چکیده

نابرابری‌های فضایی و عدم توزیع متوازن نماگرهای توسعه چالشی فرا راه توسعه پایدار در سطح مناطق به‌ویژه در نواحی مرزی است. کاهش نابرابری در بهره‌مندی از منابع، دستاوردها و امکانات جامعه یکی از مهم‌ترین معیارهای توسعه به شمار می‌آید. مقاله حاضر باهدف تعیین سطوح توسعه‌یافتگی دهستان‌های شهرستان سرخس، رتبه‌بندی آن‌ها ازنظر میزان برخورداری و تحلیل نابرابری‌های فضایی به‌منظور استفاده در توسعه متوازن نواحی مرزی تدوین گردیده است.
روش تحقیق توصیفی- تحلیلی و روش جمع‌آوری اطلاعات کتابخانه‌ای و اسنادی می‌باشد. برای تعیین و تحلیل سطوح توسعه‌یافتگی، از مدل topsis و vikor ، با انتخاب 50 متغیر در قالب 7 بعد در سطح دهستان‌های شهرستان سرخس استفاده‌شده است. درنهایت با بهره‌گیری از سیستم‌های اطلاعات جغرافیایی نرم‌افزار Arc View به ترسیم نقشه‌های موردنظر پرداخته‌شده است.
نتایج رتبه‌بندی نهایی بر اساس مدل تاپسیس نشان داد دهستان مرزداران و پل خاتون نسبت به دیگر دهستان‌ها از سطح توسعه‌یافتگی بیشتری برخوردارند و بدترین وضعیت توسعه‌یافتگی مربوط به دهستان‌های گل بی‌بی و تجن می‌باشد. درحالی‌که نتایج حاصل از مدل ویکور نشان داد که دهستان تجن و سرخس بهترین وضعیت رادارند و دهستان‌های گل بی‌بی و مرزداران بدترین وضعیت را ازلحاظ توسعه‌یافتگی دارا می‌باشند.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Investigating and analyzing the development of rural border areas (survey of Sarakhs rural districts)

نویسندگان [English]

  • Mohammad mireh i 1
  • Seyed Ali Hoseini 2
  • Seyed Mostafa Mirzaee 3
1 استادیار گروه آمایش سرزمین، پردیس فارابی، دانشگاه تهران
2 دانشجوی کارشناسی ارشد برنامه‌ریزی آمایش سرزمین، پردیس فارابی، دانشگاه تهران؛
3 دانش‌آموخته کارشناسی ارشد برنامه‌ریزی آمایش سرزمین، پردیس فارابی، دانشگاه تهران؛
چکیده [English]

Spatial inequalities and the lack of balanced distribution of development challenges are challenges for sustainable development in the regions, especially in the border regions. Reducing inequality in utilizing resources, achievements and facilities of the community is one of the most important development criteria. This paper aims to determine the developmental levels of Sarakhs rural districts, their ranking on the level of utilization and analysis of spatial inequalities for use in balanced development of border regions.

The research method is descriptive-analytical and the method of collecting library and documentary information. To determine the level of development, the topsis and vikor models have been used by selecting 50 variables in the form of 7 dimensions in the rural areas of Sarakhs city. Finally, using the Arctic Geographic Information System (GIS), the maps have been mapped out.

The final ranking results based on the Topsis model showed that Marzardan and Khatun villages are more developed than other villages, and the worst developmental situation is for the Bibi and Tajan districts. While the results of the Vicower model showed that the Tajan and Sarakhs districts are in the best position, and the bay and border villages have the worst situation in terms of development.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Developmental levels
  • Sarakhs city
  • rural development
  • Border Regions
1)      ابراهیم‌زاده، عیسی؛ اسکندری ثانی، محمد و اسمعیل نژاد، مرتضی(1389). کاربرد تحلیل عاملی در تبیین الگوی فضایی توسعه و توسعه‌نیافتگی شهری- منطقه‌ای در ایران. مجله جغرافیا و توسعه. شماره 17. صص 28-7.

2)      اختیاری، مصطفی(1391). معرفی یک روش ویکور توسعه‌یافته برای رتبه‌بندی اعتباری مشتریان بانک‌ها. فصلنامه مطالعات مدیریت صنعتی. شماره 25. صص 180-161.

3)      امیری، مقصود (1389). تصمیم گیری گروهی برای انتخاب ابزار ماشین با استفاده از روش ویکور فازی. فصلنامه مطالعات مدیریت صنعتی، شماره 16. صص 188-167.

4)      امینی نژاد، غلام‌رضا؛ بیک محمدی، حسن و حسینی ابری، سید حسن(1387). تحلیل درجه توسعه‌یافتگی دهستان‌های حوزه تأسیسات پارس جنوبی در استان بوشهر. ص144.

5)      ایلکا، شهاب؛ دین‌پناه، غلام‌رضا (1390). پهنه‌بندی سکونت‌گاه‌های مرزی کشور از طریق تکنیک رتبه‌بندی بر اساس تشابه به حل ایده آل. نشریه پژوهش‌های ترویج و آموزش کشاورزی. شماره 2. صص 14-1.

6)      بدری، سید علی؛ اکبریان رونیزی، سید رضا، جواهری، حسن (1385). تعیین سطوح توسعه‌یافتگی نواحی روستایی شهرستان کامیاران. نشریه تحقیقات جغرافیایی. شماره 3. صص 130-116.

7)      بیات، مقصود (1388). سنجش توسعه‌یافتگی روستاهای بخش کوار شهرستان شیراز با استفاده از روش تحلیل خوشه‌ای. شماره 33. صص 131-113.

8)      تقوایی، مسعود؛ نوروزی­آورگانی، اصغر (1389). تعیین و تحلیل سطوح برخورداری مناطق روستایی استان‌های کشور با بهره‌گیری از روش تاکسونومی عددی و تحلیل خوشه‌ای. نشریه برنامه‌ریزی رفاه و توسعه اجتماعی. شماره 5. صص 116-91. 

9)      جمعه پور، محمود(1389). مقدمه‌ای بر برنامه‌ریزی توسعه روستایی. دیدگاه‌ها و روش‌ها. تهران: انتشارات سمت.

10)   حسین زاده، دلیر (1389). برنامه‌ریزی ناحیه­ای. تهران: انتشارات سمت.

11)   خاکپور، براتعلی؛ باوان پوری، علی‌رضا(1388). بررسی و تحلیل نابرابری در سطوح توسعه‌یافتگی مناطق شهر مشهد. مجله دانش و توسعه. شماره 27.

12)   رضوانی، محمدرضا (1381). سنجش و تحلیل سطوح توسعه‌یافتگی نواحی روستایی در شهرستان سنندج. فصلنامه‌ی جغرافیا و توسعه‌ی ناحیه‌ای. شماره3. صص 164-149.

13)   رضوانی، محمدرضا(1390). برنامه‌ریزی توسعه روستایی در ایران. تهران.             

14)   زیاری، کرامت الله؛ سرخ کمال، کبری، زنجیرچی، سید محمود (1389). بررسی و رتبه‌بندی درجه‌ی توسعه‌یافتگی شهرستان‌های استان خراسان رضوی، با استفاده از تکنیک تاپسیس. پژوهش‌های جغرافیای انسانی. شماره 72. صص 30-17.

15)   سالنامه آماری استان خراسان رضوی (1390). سازمان مدیریت و برنامه ریزی استان خراسان رضوی. ص17.

16)   سرور، رحیم؛ موسوی، میر نجف (1390). ارزیابی توسعه پایدار شهرهای استان آذربایجان غربی. نشریه جغرافیا. شماره 27. صص 28-7.

17)   ضرابی، اصغر؛ تبریزی، نازنین (1390). تعیین سطح توسعه‌یافتگی شهرستان‌های استان مازندران با رویکرد تحلیل عاملی. نشریه آمایش محیط. شماره 4. صص 77-63.

18)   عبادی نژاد، سید علی؛ صفاری، امیر، پناهی، حمید، پور غلامی، محمدرضا(1389).نقش عوامل ژئومورفولوژیکی در قاچاق مواد مخدر از مرزهای جنوب شرقی کشور. مجله مطالعات مدیریت انتظامی. شماره 3. ص 467.

19)   عزتی، عزت‌الله(1368). جغرافیای نظامی ایران. تهران: انتشارات امیرکبیر.

20)   عندلیب، علیرضا(1380). نظریه پایه و اصول آمایش مناطق مرزی جمهوری اسلامی ایران. تهران.

21)   فرهنگ جغرافیایی آبادی‌های کشور. استان خراسان رضوی. شهرستان سرخس(1384). سازمان جغرافیایی نیروهای مسلح.

22)   فنی، زهره(1382). شهرهای کوچک رویکردی دیگر در توسعه منطقه‌ای. تهران: انتشارات سازمان شهرداری‌های کشور.

23)   کلانتری، خلیل(1380)، برنامه‌ریزی و توسعه منطقه‌ای، انتشارات خوش‌بین و انوار دانش، تهران، چاپ اول.

24)   کلانتری، خلیل(1387). برنامه‌ریزی و توسعه منطقه‌ای (تئوری‌ها و تکنیک‌ها). انتشارات خوش‌بین.

25)   کنعانی، محمدرضا؛ بابا زاده، زینب(1390). تحلیل توسعه بر اساس توان‌های اکولوژیک با مدل تاپسیس. فصلنامه علمی پژوهشی اکوسیستم‌های طبیعی ایران. شماره 4. تابستان 1390.

26)   ملکی، سعید؛ حسین زاده دلیر، کریم (1388). رتبه‌بندی نواحی شهری ازنظر شاخص‌های توسعه پایدار با استفاده از روش‌های تحلیل عاملی و تاکسونومی (شهر ایلام). نشریه جغرافیا و توسعه ناحیه‌ای. شماره 13. صص 80-45.

27)   مؤمنی، منصور(1393). مباحث نوین تحقیق در عملیات. انتشارات مؤلف.

28)   مؤمنی، مهدی؛ صابر، الهه (1389). تعیین سطح توسعه‌یافتگی شهر نائین در استان اصفهان. نشریه آمایش محیط. شماره 10. صص 180-161.