سنجش و تحلیل شاخص های جمعیتی توسعه در سکونتگاه های روستایی مرزی استان گلستان

نوع مقاله: علمی - پژوهشی مستقل

نویسنده

دکتری جغرافیا و برنامه ریزی روستایی و عضو باشگاه پژوهشگران جوان و نخبگان، واحد بوشهر، دانشگاه آزاد اسلامی، بوشهر، ایران

چکیده

زمینه و هدف: امروزه ضرورت توجه به نیروی انسانی به عنوان محور توسعه بسیار مورد توجه قرار گرفته است. با عنایت به جایگاه ویژه نظام روستایی در توسعه ملی، بدیهی است که تبیین وضعیت توسعه نظام جمعیتی در مناطق روستایی می تواند گام بلندی در جهت شناسایی آسیب ها و موانع توسعه انسانی در کشور قلمداد گردد. در این راستا این مطالعه با هدف سنجش توسعه شاخص های جمعیتی توسعه در مناطق روستایی مرزی استان گلستان انجام گرفته است.
روش: پژوهش حاضر کاربردی و روش بکار گرفته توصیفی- تحلیلی است. در این مطالعه که با تکیه بر مطالعات اسنادی و با استفاده از تکنیک وایکور به انجام رسیده است، برای تحلیل سکونتگاه های روستایی در مناطق مرزی، نظام جمعیتی دهستان های مرزی استان گلستان به عنوان محدوده مورد مطالعه انتخاب و با 21 مولفه جمعیتی در قالب آخرین داده های رسمی مرکز آمار ایران مورد بررسی و تحلیل قرار گرفت.
یافته ها و نتایج: این پ‍ژوهش ضمن صحه بر توسعه ناموزون استان گلستان در ابعاد جمعیتی و مشهود بودن شکاف توسعه در مناطق مرزی، حاکی از آن است که دهستان کرند به لحاظ میانگین برخورداری از مولفه های جمعیتی، دارای بیشترین توسعه و دهستان های پالیزان و مزرعه جنوبی و مراوه تپه در زمره محروم ترین مناطق به لحاظ توسعه نظام جمعیتی قرار دارند. تفاوت در توزیع نامتوازن خدمات و منابع در این مناطق موجب شده تا این مناطق به لحاظ سرمایه انسانی از توسعه پایینی برخوردار باشند.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Measurement and Analysis demographic indicators development in rural Settlements border Golestan Province

نویسنده [English]

  • Yaghob Zarei
دکتری جغرافیا و برنامه‌ریزی روستایی و عضو باشگاه پژوهشگران جوان و نخبگان، واحد بوشهر، دانشگاه آزاد اسلامی، بوشهر، ایران
چکیده [English]

Background and Aim: Nowadays, the need to pay attention to human resources as a development axis has been very much considered. Given the special position of the rural system in national development, it is evident that the explanation of the state of development of the population system in rural areas can be considered as a great step in identifying human trafficking and human development barriers in the country. In this regard, this study aimed to measure the development of population development indicators in rural areas of the border area of Golestan province.

Method: The present research is an applied and applied descriptive-analytical method. In this study, based on documentary studies and using the viqueur technique, for analyzing rural settlements in border regions, the demographic system of Golestan province border districts was selected as the study area and with 21 demographic components in the form of the last The official statistics of Iran's Statistics Center were analyzed and analyzed.

Findings and Results:This research confirms the uneven development of Golestan province in terms of demographic size and the evident development gap in the border regions, suggesting that the Karand rural district has the most developmental and demographic variables in terms of the demographic components. The southern farm and Marwa Tappeh are among the most deprived areas in terms of the development of the population system. Differences in the distribution of unbalanced services and resources in these areas have caused these regions to be subjected to low development in terms of human capital.

کلیدواژه‌ها [English]

  • development
  • Demographic indicators
  • Rural areas border
  • Golestan province
1)      ابراهیم­زاده، عیسی؛ موسوی، میرنجف و کاظمی­زاد، شمش­الله(1391). تحلیل فضایی نابرابری­های منطقه­ایی میان  مناطق مرزی و مرکزی ایران. فصلنامه ژئوپلتیک. سال هشتم، شماره 1. صص 235-214.

2)      آشفته­تهرانی، امیر (1381). جمعیت­شناسی و تحلیل جستارهای جمعیتی. تهران: انتشارات گستره.

3)      اطاعت، جواد(1390). جمعیت و توسعه پایدار در ایران. فصلنامه رفاه اجتماعی. سال یازدهم. شماره 42. صص 36-7.

4)      بختیاری، صادق؛ دهقانی­زاده، مجید و حسین­پور، مجتبی(1385). بررسی جایگاه استان­های کشور از منظر شاخص توسعه انسانی. مجله دانش و توسعه. سال یازدهم، شماره 19. صص 39-11.

5)      توکلی­مقدم، رضا؛ نجفی، اسماعیل و یزدانی، مهدی(1391). انتخاب مدیر پروژه با به کار گیری یک رویکرد ترکیبی دلفی- ویکور فازی، فصلنامه پژوهش­های مدیریت در ایران. سال شانزدهم. شماره 4 . صص  44- 19.

6)      پیشگاهی­فرد، زهرا و امیدی، مریم(1388). ارتباط بین پراکندگی اقوام ایرانی و امنیت مرزها. فصلنامه ژئوپلتیک. سال پنجم، شماره 14. صص 71-48.

7)      تقوایی، مسعود و عبداللهی، علی­اصغر(1388). طبقه­بندی و تحلیل خوشه­ای جایگاه توسعه و میزان محرومیت کشورهای اسلامی  با استفاده از شاخص توسعه انسانی  HDIو تکنیک GIS، فصلنامه تحقیقات جغرافیایی. سال بیست­وچهارم، شماره 93. صص 15673- 15694.

8)      حافظ­نیا، محمدرضا (135). اصول و مفاهیم ژئوپلتیک. مشهد: انتشارات پاپلی.

9)      حسینی­ابری، حسن(1383). مدخلی بر جغرافیای روستایی ایران. اصفهان: انتشارات دانشگاه اصفهان.

10)   چوخاچی زاده مقدم، محمد باقر(1381). مجموعه مقالات همایش آمایش و دفاع سرزمینی. تهران:  انتشارات دانشگاه امام حسین (ع).

11)   سازمان مرکز آمار ایران(1396). چکیده نتایج طرح آمارگیری نیروی کار(بهار 96). دفتر جمعیت نیروی کار و سرشماری، صص 9-1.

12)   سازمان مرکز آمار ایران(1395). ضریب جینی سال­های 94-89. دفتر جمعیت نیروی کار و سرشماری، صص 3-1.

13)   سعیدی، عباس(1384). مبانی جغرافیای روستایی. تهران:  انتشارات سمت.

14)   زارعی، یعقوب (1393). فضاهای نابرابر جغرافیایی و ضرورت آمایش سرزمینی (مطالعه موردی: مناطق روستایی مرزی کشور). اولین همایش ملی رویکردهای نوین آمایش سرزمین در ایران، دانشگاه سمنان.

15)   زینل­زاده، رضا.، برزویان، صمد و قجری، علیرضا (1391). بررسی و تعیین شاخص­های توسعه انسانی- آموزشی در استان­های کشور در سال­های 1387 و 1388. فصلنامه نگرش­های نو در جغرافیای انسانی، سال چهارم، شماره 2، صص 81-63.

16)   ضرابی، اصغر و ایزدی، ملیحه (1392). تحلیلی بر توسعه منطقه­ایی استان­های کشور. فصلنامه برنامه­ریزی فضایی.سال سوم، شماره 8. صص 116- 101.

17)   طالشی، مصطفی و امیرفخریان، مصطفی(1391). کاربرد الگوهای کمی تحلیل فضایی جمعیت در آمایش سکونتگاه­های روستایی. پژوهش­های روستایی. سال سوم. شماره 4. صص 128- 105.

18)   عزتی، نصرالله؛ حیدری­پور، اسفندیار و اقبالی، ناصر(1390). نقش و جایگاه آمایش مناطق مرزی در نظام برنامه­ریزی(مطالعه موردی: مناطق مرزی ایران). نگرش­های نو در جغرافیایی انسانی. سال سوم. شماره 4. صص 197- 179.

19)   علیائی، محمدصادق(1390). علل توسعه­نیافتگی روستایی ایران از منظر سرمایه انسانی و سرمایه اجتماعی(مورد مطالعه شهرستان دیواندره). فصلنامه جغرافیا. سال نهم. شماره 30 . صص161- 145.

20)   عندلیب، علیرضا(1380). نظریه پایه و اصول آمایش مناطق مرزی جمهوری اسلامی ایران. تهران: سپاه پاسداران انقلاب اسلامی، چاپ اول.

21)   کلانتری، خلیل (1377). مفهوم و معیارهای توسعه اجتماعی. مجله اطلاعات سیاسی- اقتصادی. شماره 132-131. صص 213- 208.

22)   محمدپور، غلام­رضا؛ بخشی دستجردی، رسول؛ جعفری، سمیه و اثنی­عشری، هاجر(1392). بررسی اثر ساختار سنی جمعیت بر رشد اقتصادی ایران. مجله تحقیقات اقتصادی. سال چهل و هشتم. شماره 2. صص 224- 201.

23)   محمدیان، حسین؛ حیدری، غلامحسین و قالیباف، محمدباقر(1391). تحلیل نقش جمعیت کلان شهر تهران در قدرت ملی کشور. فصلنامه ژئوپلیتیک. سال هشتم. شماره 1. صص 111- 82.

24)   مولایی هشجین، نصرالله(1387). الگوی توزیع فضایی جمعیت در جنوب دریای خزر. فصلنامه پژوهش­های جغرافیایی.  سال نهم. شماره 59. صص 20-1.

25)  Arreola, D. D. (1993). The Mexican border cities: Landscape anatomy and place personality. University of Arizona Press.

26)  Erkut, G and Ozgen, C (2003).The economic and spatial peripherality of Border Regions in South Eastern Europe. 43rd Congress of the European Regional Science Association: "Peripheries, Centres, and Spatial Development in the New Europe", 27th - 30th August 2003, Jyväskylä, Finland

27)  Hansen, N, M (1975). An evaluation of growth center theory and practice. Environment and Planning, 7(7): 821-832.

28)  Jones, P and Wild, T (1994). Pening the frontier: Recent spatial impacts in the former Inner- German Bolder Zone. Regional Studies, 28(3): 259-273.

29)  Kratke, S (1998). Regional intergration or fragmentation? The German Polish order region in a new Europe. Regional Studies, 33(7): 631-641.

30)  Niebuhr, A (2005). The impact of EU enlargement on European border regions. HWWA Discussion Paper, NO.33: 1-32.

31)  Petrakos, G and Economo, D (2002). The spatial aspects of development in South- Eastern Europe. Discussion Paper Series, 8(3):37-66.

32)  Phillips , K and Carlos, M (2001). Transportation in restructure and the border economy. Federal Reserve Bank of Dallas, JUNE 2001: 11-14.

33)  Topaloglou, L and Petrakos, G (2006).The New Economic Geography of The Northern Greek Border Regions. 46th Congress of the European Regional Science Association, Volos 23-27 August 2006.

34)  Rao, V (2008). A decision making methodology for material selection using an improved compromise ranking method. Materials and Design, 29(10):1949-1954.

35)  Wei, J; Xiangyi, L (2008). The Multiple Attribute Decision- Making VIKOR Method and Its Applicationon. Wireless Communications, Networking and Mobile Computing. WICOM '08. 4th International Conference, USA: IEEE, 1–4.